Holandia w encyklopedycznym skrócie

Holandia jest najgęściej zaludnionym krajem, niemal skandynawskim, choć oficjalnie się do niej nie zalicza. Mała wiatrakowa encyklopedia Niderlandów czyli Holandia w wielkim skrócie.

Mapa Holandii

Holandia jest krajem położonym w delcie rzek Renu, Mozy i Skaldy przez co bardziej przypomina polskie Żuławy; zielona łąka poprzecinana autostradami i chmurne niebo zmieniające się jak w kalejdoskopie. Trudniej tu za to zauważyć tulipany, chodaki i wszystkie inne symbole tego kraju.

Kraj jest malutki bo powierzchniowo niewiele większy niż województwo mazowieckie. Cały kraj w poprzek; z Oldenzaal do Haarlemu przejedziesz samochodem w niecałe 2 godziny (179 km) a z góry na dół; z Groningen do Maastrichtu w 3,5 godziny (338 km).

Holandia czy Niderlandy?

1. Kwestia nazewnictwa

Popularnie zwana jest Holandią a ta stara nazwa pochodzi jeszcze z średniowiecznych czasów kiedy region Noord i Zuid Holland bogate były w drewniane domy. Nazwa pochodzi więc od holz-land (drewniany kraj). Oficjalnie mówi się o Niderlandach (w liczbie mnogiej, bo łącznie z koloniami) od nider-land (niski kraj). Tak też w wielu językach kraj ten nazywa się po prostu Niski Kraj jak np. Pays-Bas (F), Países Bajos (ES), Nizozemske (SK) i Paesi Bassi (I).

2. Ustrój polityczny

Holandia to monarchia konstytucyjna - czyli rząd rządzi a król przecina wstęgi (rola podobna jak prezydenta w Niemczech) ale nikt nie wie, tak na prawdę, ile monarcha ma tutaj do powiedzenia.

2.1 Scena polityczna
Holandia liczy sobie dziesiątki partii politycznych. Jest partia staruszków, wielbicieli psów, partia alternatywna, partia przyszłości, partia przejrzysta i partia trwała ale najbardziej liczące się są trzy partie: Partia Pracy (PvDA), Partia Chrześcijańska (CDA) i Partia Liberalna (VVD) i progresywna (D66). Do tego często dołącza w tańcu koalicyjnym inna, w danym momencie, modna partyjka którą w latach 2008-2012 była PVV - partia anty-islamska i w ogóle anty (ignorowana w formacji rządu) oraz od 2020 partia FvD o podobnym populistycznym charakterze.

2.2 Podział administracyjny
Holandia dzieli się na 12 prowincji; na północy żyją fryzyjscy łyżwiarze, na zachodzie holenderscy kolarze a poniżej rzek chłopi i zelandzkie ponuraki.

Prowincje Niderlandów.

3. Geografia

Holandia to jedno wielkie podmokłe pastwisko lub torfowisko. Na końcu pastwiska górują wysokie wydmy a zanim morze. Co 50 metrów kanał, rów melioracyjny, grobla lub wał. Kto che zobaczyć Holandię a nie lubi dalekich i drogich podróży - zapraszam do Malborka - tamtejsze okolice były kiedyś Holandią. Jest podobnie jak w Holandii tylko jak 100 lat temu i bez autostrad.

3.1 Klimat
Klimat jest łagodny ale pogoda zmienna. Średnia temperatur i opadów taka sama jak w Polsce tylko, że tu równomiernie rozprowadzona na wszystkie dni. Czyli mży tu często ale mrozu nie ma, tym bardziej śniegu.

Żaglowce w Amsterdamie
Żaglowce w Amsterdamie w XVII w.

4. Historia

  • Plemię Zachodnich Germanów zwących się Batwianami zamieszkało w prehistorii tutejsze moczary delty Renu. Później Rzymianie posuwając się Renem na północ dotarli do Batawii. Rzymianie przynieśli cywilizację, założyli miasta Nijmegen, Haarlem i Maastricht. Batawianie nieco się Rzymianom stawiali ale w końcu przyjęli ich obyczaje i z czasem nawet ich religię, chociaż do dzisiaj nie przepadają za rzymskim namiestnikiem Boga.
  • Po rozpadzie starego cesarstwa rzymskiego, Niderlandy stały się częścią nowego Świętego Cesarstwa Rzymskiego pod panowaniem Karola Wielkiego (1200 lat temu) zwanego później I Rzeszą Niemiecką.
  • Następnie mocarne rody dzieliły między siebie Europę i tak Holandia była jakiś czas burgundzka a później habsburska. W końcu ku wielkiemu niezadowoleniu Holendrów przypadła w 1515 r. w spadku Karolowi V. W tym czasie także Holendrzy rozwinęli intratny handel w Gdańsku.
  • W połowie XVI wieku Holandię dziedziczy hiszpański katolik Filip II gdy tymczasem w narodzie budzi się reformacja (protestantyzm). Niderlandy były już wówczas najbardziej rozwiniętym regionem Europy, liczącym ponad 200 zamożnych miast które przynosiły Habsburgom 7 razy więcej dochodów z tytułu podatków, niż rabunek srebra z Ameryki. Przez Rotterdam i Antwerpię przepływało ok. 50% światowego obrotu towarowego - więc nic dziwnego, że Holendrzy woleli tę kasę liczyć sami niż odprowadzać ją dla habsburskiego fiskusa.
  • W 1568 Wilhelm Orański zapoczątkował powstanie przeciw Hiszpanom zwane później wojną 80-letnią. Siedem prowincji zawiera Unię w Utrechcie i wspólnymi siłami biją Hiszpanów.
  • W 1588 powstaje Republika Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Potężna holenderska flota niszczy hiszpańską armadę. Kilka lat później powstaje pierwsza w świecie międzynarodowa kompania handlowa VOC (Zjednoczona Wchodnioindyjska Kompania) i rozpoczyna się złoty XVII wiek Holandii.
  • W czasach holenderskiej hegemonii na morzach całego świata holenderskie żaglowce opływając świat w poszukiwaniu nowych rynków handlowych, przy okazji odkrywały i opisywały nieznany dotąd świat. Holendrzy penetrowali morza północne szukając dróg morski przez lody (Barentsz, Hudson), wybrzeża wszystkich kontynentów, badając szczegółowo wybrzeża obu Ameryk, Afryki, Azji i przy okazji odkrywając Australię i Nową Zelandię (Tasman).
  • Koniec XVIII wieku to oświecenie i powstawanie nowoczesnych państw konstytucyjnych. Po upadku rewolucji francuskiej Napoleon przyłącza Holandię do swego cesarstwa a po upadku Napoleona Niderlandy tworzą duże państwo wraz z południowymi Niderlandami które jednak w 1830 odłączają się tworząc Belgię.
  • Pierwszą Wojnę Światową przechodzi Holandia neutralnie ale w Drugą już się to nie udało. Wojnę przeżyła Holandia z względnie małymi stratami poza deportacją 75% holenderskich żydów, konfiskatą rowerów i głodową zimą.
zaludnienie Holandii

5. Gospodarka

Jak widać powyżej z holenderskiej historii - to w tym kraju powstał kapitalizm. W Amsterdamie powstałą pierwsza giełda papierów wartościowych. Wenecja, Florencja i Amsterdam były centrami handlowymi świata. Dzisiaj jest nim może Nowy Jork ale i Nowy Jork zbudowali Holendrzy i światowa giełda stoi na ulicy Wall Street - ulicy muru, jaki zbudowali tam Holendrzy w ówczesnym Nowym Amsterdamie. Holenderska sieć bankowa, przemysłowa i handlowa jest w świecie większa niż nam się zdaje a na pewno większa niż wielkość tego kraju by na to wskazywała. Porównywanie gospodarki holenderskiej z polską jest pouczające. Polska posiada 8 razy więcej gruntów rolnych ale aż 30 razy więcej gospodarstw rolnych niż Holandia! Choć Holandia nie jest krajem rolniczym to produkuje 3 razy więcej zboża i mięsa niż Polska (na głowę mieszkańca).

Holandia zaludnienie miasta swiata

6. Demografia

Holandia należy do najbardziej zagęszczonych krajów świata. Aglomeracja o nazwie Randstad obejmująca miasta Amsterdam, Utrecht, Rotterdam i Haga jest porównywalna obszarem, liczbą mieszkańców i znaczeniem ekonomicznym w świecie do Nowego Jorku.

Demografia Holandia
Dla porównania: województwo mazowieckie liczy 5,4 mln mieszkańców z zagęszczeniem 150 os./km², najbardziej zagęszczone jest województwo śląskie: 374 os./km², dla całej Polski: 123 os./km².

7. Religia

Różne religie tu były ale się skończyły. Mimo to kalwinizm odgrywa nadal sporą rolę w charakterze tego narodu.
Nawet przeklinanie w stylu „o Boże!", „o Jezu!", „ło matko boska!" - zastąpiono bardziej ateistycznym „shit" i „fuck". Polscy i muzułmańscy emigranci stanowią tutaj największą grupę praktykujących swoje religie. Przeczytaj także: religie w Holandiiagonia chrześcijaństwaholenderski kościół w likwidacjibudowa i burzenie kościołów w Holandii oraz kościół w Polsce i na Zachodzie.

8. Kultura

Joint, filiżanka kawy i ciastko charakteryzują holenderska kulturę. Wolność ma tu inne znaczenie niż w Polsce. Holendrzy są wolni ale i zdyscyplinowani. Poza tym w tym kraju znajduje się największa ilość muzeów na kilometr kwadratowy w świecie. Rembrandt'a, Vermeer'a, Van Goch'a, Johana Cruyff 'a i DJ Tiesto zna każde dziecko! Zobacz listę najsłynniejszych Holendrów w świecie.

8.1 Język
Oficjalnie zwie się niderlandzki, czyli holenderski. Fryzowie na północy mają swoją odmianę fryzyjską a na południu Flamandczycy swój dialekt i każdy inny region coś tam zaciąga po swojemu. Przeczytaj także: język holenderski jest uciążliwy i osobliwy oraz język niderlandzki kontra mój polenderski jęzor.

8.2 Literatura
To przede wszystkim wspaniały Erazm z Rotterdamu z wciąż aktualną Pochwałą Głupoty.
Dalej najsłynniejsze nazwiska to: P.C. Hooft, Multatuli (najsłynniejsza jego książka: Max Havelaar), Gerard Reve (De Avonden - Wieczory), Harry Mulisch (De Aanslag - Zamach i De ontdekking van de hemel - Odkrycie nieba), Simon Vestdijk, Hugo Claus (Het verdriet van België - Cały smutek Belgii), Jan Wolkers (Terug naar Oegstgeest - Powrót do Oestgeest, Turks Fruit - Tureckie delicje).

8.3 Malarstwo
Długa lista którą prowadzi Rembrandt van Rijn a za nim idą Jan Vermeer, Frans van Mieris, Frans Hals, Pieter Breughel, Jan Steen, Pieter Claesz, Vincent Van Gogh, Piet Mondriaan, Karel Appel. Zobacz poczet malarzy holenderskich.

poziom wykształcenia w Holandii vs Polsce
Poziom wykształcenia maleje z wiekiem mieszkańców Holandii. Największa część młodego społeczeństwa w wieku 25-35 lat posiada wyższe wykształcenie (HBO, WO-master lub doctor, HBO, WO-bachelor) 51,5%. Tymczasem największa część najstarszej grupy wiekowej 65-75 lat posiada wykształcenie (HAVO, VWO, MBO 2-4, VMBO, HAVO, MBO 1) 60%.

8.4 Edukacja
System szkolnictwa różni się zasadniczo od polskiego; jest dużo bardziej elastyczny i dużo mniej autorytatywny. Młodzież uczy się pracować grupowo, rozwiązywać praktyczne problemy, na każdym poziomie nauczania jest najważniejszym praktyczne zastosowanie teorii, poznawanie języków obcych i samodzielność.

  • Nauczanie rozpoczyna się w wieku 4 lat w kleuterschool (przedszkole) w pierwszej grupie.
  • Od grupy trzeciej (6-latki) rozpoczyna się basisschool (szkoła podstawowa) i trwa 6 lat do grupy ósmej.
  • Szkoły średnie typu gimnazjalnego dzielą się na trzy poziomy:
  1. Najniższy - VMBO (4-letnie), także nauczanie niższe zawodowe. Z VMBO można kontynuować nauczanie zawodowe w średniej szkole zawodowej MBO dającej także wstęp do szkolnictwa wyższego.
  2. Średni - HAVO (5-letnie) matura uprawnia do dalszej nauki w szkolnictwie wyższym.
  3. Wyższy - VWO (6-letnie) matura daje wstęp na uniwersytety.
  • Szkoły wyższe HBO (4-letnie) dają dyplom Bachelor (licencjat).
  • Uniwersytety WO (4-5-letnie) dają dyplomy Bachelor (licencjat) lub Master (magister).

Przeczytaj także: Schemat systemu szkolnictwa w HolandiiSystem szkolnictwa w Holandii nie jest dobry dla twoich dzieci  oraz Zalecenie szkolne i ambicje rodziców.

9. Słynni Holendrzy

10. Narkotyki

Wstydliwym tematem jest nielegalna produkcja narkotyków. W roku 2019 Holandia jest największym w świecie podziemnym producentem syntetycznych narkotyków (np. XTC, LSD, metamfetamina, fentanyl, opiaty) oraz spełnia ważną rolę w światowym handlu kokainą. Szacuje się, że światowy obrót syntetycznymi narkotykami z Holandii wynosi 19 mld euro (2017).