Wojna osiemdziesięcioletnia przyniosła Holandii niepodległość

Już od późnego średniowiecza Holandia, lub poprawniej Niderlandy obejmujące obszarem współczesny Beneluks, znalazły się pod hiszpańskim zaborem. Długo trwało zanim dorobili się niepodległości. Ta wojna była najważniejszym wydarzeniem w historii Niderlandów.

Habsburgowie panowali w Europie

Od roku 1400, krok po kroku, Niderlandy przechodziły pod panowanie książąt habsburskich. Częściowo gwałtem, częściowo przez strategiczne związki małżeńskie europejskich arystokratów.

W XV wieku Niderlandami czyli Niskim Krajem był obszar z grubsza równy dzisiejszemu Beneluksowi a najpotężniejszym władcą Europy w tym czasie był cesarz Karol V Habsburg.

Filip II - syn Karola V Habsburskiego - urzędujący w Hiszpanii dostał w 1555 r. w spadku po ojcu olbrzymie terytoria w Europie, w tym Niderlandy. Filip uwikłany był w wojny z Francuzami i Anglikami a na domiar złego na jego terytorium począł rodzić się religijny ruch protestów (reformacja) przeciwko błędom, wypaczeniom i korupcji kościoła powszechnego (katolickiego). Powstanie protestantów w Północnej Europie kierowało się przeciw katolickiej Hiszpanii i Watykanowi ale jednocześnie było wojną narodowowyzwoleńczą.

hiszpańscy okupanci

Wojna o niepodległość i o Boga

Katolicki Filip II wzburzony rewoltą "heretyków" wysłał armię pod wodzą księcia Alby w celu stłumienia buntu. Hiszpanie skazali na śmierć setki protestantów i co gorsza podwyższają podatki o 10 procent (dziesięcina) co tylko bardziej dolało oliwy do ognia. Dla Holendrów kościół katolicki, papieska inkwizycja i hiszpański zaborca stał się synonimem zła. Powstanie Niderlandów przeciw zaborcy przekształciło się w Wojnę Osiemdziesięcioletnią (1568-1648). Filip II uwikłany w wiele wojen nie był w stanie efektywnie stłumić powstania tak daleko od Hiszpanii.

hiszpańska furia w Antwerpii
W październiku 1576 r. hiszpańskie wojsko dokonało tzw. "Hiszpańskiej furii w Antwerpii", pokonując obronę okrążonego miasta mordując, gwałcąc, plundrująć i paląc domy. Zginęło ok. 6 tys. Antwerpczyków, spłonęło 600 domów wokół rynku.

Wojna domowa

Wojna toczyła się na dwóch frontach; z jednej strony Holendrów z Hiszpanami ale z drugiej strony byłą to także wojna domowa. W końcu nie wszyscy mieszkańcy Niderlandów odrzuciło wiarę katolicką. Gdy Hiszpanie opanowali południe Niderlandów, protestanci z Antwerpii masowo opuszczali miasto osiedlając się w północnych protestanckich miastach Holandii.

Wrogość protestantów do katolików dało się w tym kraju poczuć jeszcze w XX wieku a i dzisiaj Holender nie ma wiele respektu do kościoła katolickiego i papieża.

wojna 80-letnia

Hiszpański książę pisał o Holandii

Dla Hiszpańskiej armii prowadzenie wojny na tak obcym, bagnistym terenie mroźnym klimacie było niespotykaną przeszkodą. Pamiętać należy, że w tych czasach Europa przechodziła tzw. małą epokę lodowcową i w Holandii wszystkie wody były zimą skute lodem.

To bardzo dziwny kraj do prowadzenia wojny - tak pisał o zdobywaniu Holandii hiszpański książę Alba w 1572 r.

"To najdziwniejsza wojna, jakiej kiedykolwiek doświadczyłem lub widziałem" - westchnął książę Alba w liście do króla Filipa II. "To bardzo dziwny kraj do prowadzenia wojny".
"Nie sądzę, by ktokolwiek słyszał o walce na zamarzniętym morzu!"

"Wydaje się, że żołnierze są szczególnie nieszczęśliwi. W środku zimy musieli przedzierać się przez zalane łąki, bojąc się zdradliwych rowów. Muszkiety były bezwartościowe na błotnistych drogach. Wiatr był czasem tak mocny, że zdmuchnął dwie kompanię z grobli" - pisał dowódca.

O tyczce i na lodzie

Doprowadziło to również do niezwykłego sposobu prowadzenia wojny, jak np. bitwy pomiędzy grupą partyzantów i Hiszpanów na lodzie. "Myślę, że nikt nigdy nie słyszał o walce na arkebuzy na zamarzniętym morzu" [faktycznie statki z Amsterdamu przewożące prowiant dla oblężonego Haarlemu utknęły w lodzie. Załoga zbudowała z lodu prowizoryczny szaniec którego Hiszpanie nie zdobyli]. 

W zdumienie wpadali Hiszpanie na widok Holendrów skaczących o tyczce [dawniej chłopi poruszali się suchą nogą po polderach z tyczką przeskakując umiejętnie przez rowy melioracyjne]. "To przerażające, że jak oni łatwo potrafią wydostać się z oblężonego miasta skacząc przez rowy na polach, prześlizgując się szybko między naszymi umocnieniami"

oblężenie
Oblężenie Haarlemu i bitwa hiszpańskiej i holenderskiej floty na jeziorze pod miastem.

Oblężenie Haarlemu

Całkowite otoczenie miasta okazało się niemożliwe. "Okolice Haarlemu był jednym wielkim grzęzawiskiem gdzie nie dało się budować szańców" Mieszkańcy byli w stanie zaopatrywać miasto w żywność, proch i ludzi pod nosem Hiszpanów, którzy byli głodni i przemarznięci.

"To niewiarygodne, ilu z tych zdrajców już zabiliśmy, ale wydaje się, że z ich przelaną krwią wraca ich dwa razy więcej. Daj im jedną noc czasu, a oni wzmocnią mury jeszcze lepiej niż dzień wcześniej" - zakończył Alba po dwóch nieudanych próbach zdobycia Haarlemu. "Naprawdę nie sądziłem, że ci heretycy mogą tak dobrze walczyć."

Zirytowany Hiszpan opisał jak to wygłodzeni mieszkańcy obleganego Haarlemu wywiesili na murach zdobyczne hiszpańskie, sztandary, obrazy Matki Boskiej a nawet ciała katolickich współobywateli. Kiedy zza murów wyrzucono kurę, aby udowodnić, że mają wystarczająco dużo jedzenia, wkurzeniu Hiszpanie podjęli makabryczną zemstę: w odpowiedzi katapultowali ściętą głowę złapanego kapitana do miasta.

upadek miasta
Masakra jaką urządzili Hiszpanie mieszkańcom Haarlemu po zdobyciu miasta w 1573 r.

To była przerażająca wojna. Tysiące żołnierzy zginęło na holenderskich polderach, to był horror po obu stronach.

W końcu Haarlem upadł. Hiszpanie w odwecie ścieli głowy, powiesili lub utopili 2 tysiące obrońców miasta.

kapitulacja Bredy
Kapitulacja Bredy: gubernator i dowódca obrony miasta Justinus van Nassau wręcza klucze do miasta hiszpańskiemu generałowi Spinola. Obraz Diego Velázqueza, 1634.

Koniec wojny

Wojna z Hiszpanami trwała 80 lat, choć z przerwami i zawieszeniami broni. Hiszpania miała coraz mniej motywacji do tak beznadziejnej wojny. W 1639 r. Holendrzy pobili hiszpańską armadę  w kanale La Manche a i tymczasem Hiszpanie uwikłani już byli w nową trzydziestoletnią wojnę z niemal wszystkimi mocarstwami Europy.

W końcu w 1648 r. Hiszpanie podpisali pokój w Münster w którym Hiszpanie uznali niepodległość Holandii. Rozpoczął się najświetniejszy okres w historii Holandii.

Przeczytaj więcej o: