Budowa i burzenie kościołów w Holandii

Po roku 1850 w protestanckiej Holandii zaczęto masowo budować kościoły katolickie. Większość kościołów w całym kraju pochodzi właśnie z tego okresu końca XIX wieku. Nie przedtawiają żadnej wartości zabytkowej, mimo, że czasami wyglądają jak średniowieczne. 

Pierre Cuypers jest (obok Koolhaas) najbardziej znanym holenderskim architektem - szczególnie znanym z projektu dworca głównego w Amsterdamie i Muzeum Narodowego (Rijksmuseum) w tym mieście. 

Muzeum Narodowe w Amsterdamie
Muzeum Narodowe w Amsterdamie - Rijksmuseum.

Powrót Watykanu do Holandii

Przez wieki papież, Watykan i katolik byli w Holandii synonimem zła. Takie zaszłości historyczne, podobnie jak czym dla Polaków był kościół prawosławny po odzyskaniu niepodległości.

Architekt Pierre Cuypers pracował na przełomie XIX i XX wieku - który charakteryzował się w protestanckich Niderlandach odrodzeniem katolicyzmu. W połowie XIX w. nastąpiło w Holandii to co można porównać do sytuacji w postkomunistycznej Polsce w latach 1990-2000 - czyli w całym kraju zaczęto masowo budować kościoły katolickie ku radości części katolickiego i bardzo religijnego narodu.

Dworzec Centralny w Amsterdamie
Dworzec Centralny w Amsterdamie.

Holenderskie elity władzy i większa część oświeconego społeczeństwa miast jest już od niemal 500 lat protestancka. Przez wieki katolicyzm kojarzył się Holendrom z hiszpańskim (habsburskim) zaborcą, ciemnotą i zabobonem. Kościół katolicki był nawet oficjalnie zakazany w tym kraju, choć niezbyt rygorystycznie, bo w końcu niemal połowa narodu na południu Niderlandów była katolikami. To była ta holenderska tolerancja.

Dopiero liberalna konstytucja z 1848 r. znacznie poprawiła pozycję ludności katolickiej. W 1853 r. przywrócono hierarchię biskupią. Mimo wielkich protestów protestanckich i konserwatywnych przeciwników odrodzenia katolicyzmu, liberałowie poparli katolików na podstawie rozdziału kościoła od państwa i wolności wyznania. Naród podzielono w systemie filarowym

Czas budowy kościołów katolickich

Pierre Cuypers stał się największym architektem kościołów katolickich. W tym okresie końca XIX i początku XX wieku zaprojektował ponad sto kościołów i klasztorów na terenie całego kraju. Architekt był miłośnikiem neogotyku a uciśniony dotąd lud katolicki żądał nowych kościołów.

Neogotyk był niezwykle modny w XIX wieku w całej Europie i Ameryce. Wiele monumentalnych kościołów powstało w tym stylu, także w Polsce i Stanach Zjednoczonych. 

Dla laika wiele z tych budowli wygląda na prawdziwy stary gotyk, jak np. zamek De Haar pod Utrechtem, którego współczesny "średniowieczny" wygląd zawdzięczamy także Cuypers'owi. 

zamek jak z Disneylandu
Baśniowy zamek De Haar, jak z Disneylandu, jednak liczy zaledwie 150 lat.

Sto lat później

Kościół katolicki miał olbrzymi wpływ na ludność południowych Niderlandów. Ksiądz władał nie tylko duszą ale i ciałem swoich parafian. Do dzisiaj starzy katolicy wspominają częste odwiedziny księdza w domu i jego żądania "rozmnażania się". Nie po nic generacje pierwszej połowy XX wieku mają po 10-15 rodzeństwa.

nowe kościoły
Nowe kościoły zaprojektowane przez Pierre Cuypersa (od lewej): Sint-Catharinakerk (Eindhoven), Vondelkerk (Amsterdam i wiele innych w tym mieście), Sint-Jacobus de Meerderekerk (Den Haag), Sint-Jozefkathedraal (Groningen).

Ale przyszły lata sześćdziesiąte; szybki wzrost dobrobytu w Holandii, rewolucja studencka 1968, reformy oświaty, samochód i zagraniczne wakacje dla robotnika, jednym słowem w głowach narodu zaszły głębokie zmiany i nie było w nich już miejsca dla księdza i kościoła. Myślę, że obecnie w Polsce ten strach kleru przed "zachodnią sytuacją" jest motorem działania państwa faktycznie wyznaniowego, sterowanego przez kler nie dopuszczający myśli aby ich owieczki, wzorem Zachodu opuściły kościół.
 

nowe kościoły w Holandii
Nowe kościoły zaprojektowane przez Pierre Cuypersa (od lewej): Sint-Martinuskerk (Maastricht), Sint-Laurentiuskerk (Alkmaar), Sint-Barbarakerk (Breda, rozebrany w 1970 r.) 

Pod koniec lat sześćdziesiątych kościoły katolickie zaczęły świecić pustkami. Już nawet starsi ludzie nie czuli potrzeby uczestnictwa w eucharystii. Kościoły popadały w finansowe tarapaty i jeden po drugim zaczęły być zamykane a z czasem także burzone, jako że architektonicznie nie przedstawiały wartości zabytkowej. 


 

nowe kościoły w Holandii
Nowe kościoły zaprojektowane przez Pierre Cuypersa (od lewej): Bazylika św. Agaty i św. Barbary w Oudenbosch, Sint-Martinuskerk (Groningen, rozebrany w 1982), Heilig Hartkerk (Tilburg), rozebrany w 1975).

Z tych nowych neogotyckich kościołów zburzono do dzisiaj kilkaset. Szczególnie dużo w latach 1966-1990. Wiele nadal istniejących jest już dawno zamknięta lub zaadoptowana na inne cele. Mało kogo to obchodzi. Kto jest wierzący nosi swego Boga w sercu a nie w kościele.

  • Najładniejsze i najmądrzejsze wykorzystanie (pięknego skądinąd, gotyckiego) kościoła w XXI w. Kościół Dominikanów w Maastricht, który liczy 725 lat. Kościół nie jest kościołem już 223 lata za sprawą francuskiego okupanta (Francuzi mieli czasami większy wstręt do Watykanu niż Holendrzy). Był po tym używany jako magazyn, drukarnia, szkoła, archiwum miejskie i biblioteka. W latach '80 (XX w.) służył jako sala ekspozycji, zabaw i karnawału a nawet jako parking rowerowy. Od 2006 jest księgarnią. Podobnie kościół "Boerenkerk" w Zwolle w którym także mieści się od 2013 r. księgarnia.

 

Burzenie kościołów w Holandii
Burzone kościoły w drugiej połowie XX wieku.

Przeciętny Polak-Katolik nie jest w stanie tego pojąć, ponieważ my nie zetknęliśmy się nigdy z reformacją i jej wpływem na Zachodnią Europę, mieliśmy także kompletnie inny rozwój historyczny. Kościół Katolicki w Polsce spełnia może nie tyle rolę religijną co łączącą naród pod dachem jedynej instytucji mającej rzeczywisty respekt narodu.

Aby nieco zrozumieć (olbrzymią) rolę kościoła w Holandii polecam przeczytać: