Jan Vermeer

Jan (Johannes) Vermeer  (1632 - 1675) jest po Rembrandcie zdecydowanie najsłynniejszym holenderskim malarzem baroku. Malarzem holenderskiego Złotego Wieku nierozerwalnie związanym z Delft. Najsłynniejsze obrazy Vermeera to: "Dziewczyna z perłą", "Mleczarka" i "Widok Delft".

Johannes (czyli Jan) Vermeer mieszkał całe życie w jego mieście Delft. Całe życie to zaledwie 43 lata. Nazywany jest Sfinksem z Delft ponieważ historia nie wiele o nim wie.

Vermeer obrazy
Mleczarka i geograf. Typowe obrazy Vermeera charakteryzowały się podobną kompozycją z oknem z lewej skąd światło oświetlało człowieka.

Vermeer był malarzem o unikalnym doborze kolorów i zadziwiającym rozproszeniu światła. Vermeer posiadał zdumiewające właściwości które trudno oddać w słowach. Był to sposób, w jaki Vermeer osiągał doskonałość i skrupulatną dokładność w nanoszeniu na płótno tkanin, kolorów i kształtów. Podobnie jak fotograf, który celowo złagodził silne kontrasty swojej kompozycji tak Vermeer łagodził kontury i zachowywał efekt jędrności i solidnej konstrukcji. To właśnie ta dziwna i wyjątkowa kombinacja miękkości i precyzji sprawia, że jego najlepsze prace są tak unikalne. Pokazują nam ciche piękno prostej scenerii nowymi oczami i dają wyobrażenie o tym, co artysta czuł, gdy sam zobaczył światło wpadające przez okno, wyolbrzymiające kolor kawałka tkaniny.

Jan Vermeer

Podobnie jak znawcy sztuki zapomnieli o twórczości Jacoba Backera tak odwrotnie było z Vermeerem. Niedoceniany i zapomniany Vermeer doczekał się sławy dopiero 200 lat po swojej śmierci gdy to francuski krytyk W. Bürger w roku 1866 w swej monografii napisał o Vermeerze jako o niedocenianym geniuszu nazywając go „Sfinksem z Delft” (sfinks - ponieważ tak mało o nim wiadomo).

Klęska

Rok 1672 był katastrofalnym rokiem w historii Holandii. W tym roku rozpoczęły się holenderskie wojny z Francją, Anglią i Niemcami. Kraj wpadł w panikę. Rynek sztuki załamał się kompletnie, zamykano szkoły i sklepy. Vermeer, którego dochody pochodziły wyłącznie ze sprzedaży obrazów nie miał kupców. Artysta wpadł w depresję i w grudniu 1675 całkowicie się załamał. Nie jest jasne, co dokładnie się stało, ale zmarł półtora dnia później. Vermeer pozostawił jedenaścioro dzieci, z których dziesięcioro było jeszcze niepełnoletnich. 

Jan Vermeer
Dziewczyna z perłą i inne portrety Vermeera.

Wieki niedoceniania

Jeszcze w 1881 r. może najsłynniejszy obraz Vermeera "Dziewczyna z perłą" sprzedano na aukcji holenderskiemu kolekcjonerowi Des Tombe za 2 guldeny i 30 centów. Des Tombe posiadał 12 obrazów Vermeera które w testamencie przekazał w 1902 muzeum Mauritshuis w Hadze. W tym także Dziewczynę z perłą.

Ta wielka popularność i moda na Vermeera zaowocowała także dużą ilością falsyfikatów.

Na twórczość Vermeera wpłynęło malarstwo 10 lat starszego Carela Fabritiusa - także mieszkańca Delft.

Obrazy Vermeera są perfekcyjne. Fachowcy nadal się sprzeczają czy Vermeer używał w swoich kompozycjach camera obscura czy nie,  ponieważ perspektywa obrazów jest nienaganna, niektóre elementy są nieostre jakby widziane prze obiektyw a pod warstwą farby brak linii pomocniczych wcześniejszego szkicu.

W centrum Delft mieści się Centrum Vermeera (Vermeercentrum) gdzie znajdują się reprodukcje wszystkich jego obrazów w chronologicznej kolejności i można obejrzeć jak i w jaki sposób pracował ten mistrz, pokaz filmu obrazuje nam XVII-wieczny Delft.

Jan Vermeer
"Astronom" oraz "Widok Delft".

Najsłynniejszym obrazem Johannesa Vermeera jest “Dziewczynka z perłą” (Meisje met de parel). Dziewczynka odwraca głowę przez ramię aby nas zobaczyć. Technika malarska Vermeera jest genialna; perłą w uchu dziewczynki namalowana jest dwoma ruchami pędzla. Gra światła, błyski i refleksy są marką handlową mistrza. Drugą bardzo znaną pracą Vermeer jest jego „Widok Delft” (Gezicht op Delft). Ten obraz jest niczym okno przez które patrzymy 350 lat w przeszłość.

Spacerując po tym pięknym mieście Delft można dziś odszukać wielu elementów z tego obrazu. Mimo wszystko należy pamiętać, że wszyscy ówcześni malarze pracowali tylko w atelier, czyli ich pejzaże lub panoramy miast powstawały częściowo z pamięci, częściowo ze szkiców a częściowo z wymogów kompozycji. Dlatego też obrazy te niekoniecznie zgadzały się z rzeczywistością. Tak i w tej panoramie Delft Vermeer pozwolił sobie na wiele "przekrętów" aby stworzyć harmonijną kompozycję.

Dziewczynkę z perłą i panoramę Delft można podziwiać w Mauritshuis w Hadze, inne w muzeum narodowym (Rijksmuseum) w Amsterdamie i w wielu największych muzeach świata, m.in. w Nowym Jorku, Londynie, Waszyngtonie.