Rocznica wyzwolenia Bredy

Już we wrześniu 1944 r. 1 Dywizja Pancerna pod dowództwem generała Maczka przekroczyła granicę Holandii gdzie 19 września w bitwie pod Axel poniosła ciężkie straty - 75 zabitych i 191 rannych [zobacz: Bitwa o Skaldę].

mosty
Polski atak 1 Dywizji Pancernej kierował się ku wsi Moerdijk z mostami przez Mozę. Niemcy wysadzili je we wrześniu 1944.

Żołnierskie ofiary wyzwolenia Holandii

We wrześniu 1939 roku, także Kanada wypowiada wojnę nazistowskim Niemcom. Ponad 1 milion z 11 milionów obywateli Kanady poszło na wojnę do Europy. 44.000 poległo na zachodnim froncie w Europie. Podczas wyzwalania Holandii poległo żołnierzy:

6700 Brytyjczyków,
4100 Kanadyjczyków,
1135 Amerykanów,
630 Polaków,
142 Holendrów,
36 Belgów,
32 Francuzów,
15-20 tys. Niemców,
23 tys. ofiar cywilnych.

Operacja Breda

Pomimo wyzwolonego na początku października 1944 r. korytarza między Eindhoven i Nijmegen, prowincja Brabancji Północnej znajdowała się nadal w dużej mierze w rękach niemieckich. Sytuacja była niepewna. Dowództwo Aliantów postanowiło więc najpierw wyprzeć Niemców z Brabancji Środkowej i Zachodniej. Breda, Bergen op Zoom i Den Bosch zostały wyzwolone, choć nie bez walki. Polacy otrzymali zadanie ataku na północ; zdobycia Bredy i Moerdijk (Operacja Breda) gdzie znajdowały się mosty nad Hollands Diep otwierające drogę do Rotterdamu. 

 

na Bredę

Obok Polaków na północ parli Kanadyjczycy (na Bergen op Zoom), Brytyjczycy (na Roosendaal, Tilburg, Den Bosch) i Amerykanie na Klundert.

Wyzwolenie Bredy

28 października Polacy pod dowództwem gen. Stanisława Maczka rozpoczęli atak na Bredę. Uderzyli na Niemców w różnych miejscach. Obawiając się, że te potyczki eskalują gen. Maczek zaatakował w trzech miejscach, pozostawiając na północy miasta wolną drogę aby Niemcy mogli uciec. Na szczęście dla miasta Niemcy i tak nie zamierzali bronić Bredy jedynie utrzymać wolną drogę aby się przegrupować wokół wsi Oosterhout.

powitanie żołnierza
Mieszkańcy Bredy witają polskiego żołnierza 30 października 1944.

Dzień później, w niedzielę 29 października, Breda zostaje przez Polaków wyzwolona napotykając na słaby opór wroga z którym żołnierze prawie się w mieście nie stykają. W rezultacie w takcie wyzwalania Breda odniosła stosunkowo niewielkie szkody za co miasto zawsze było wdzięczne polskim żołnierzom i Maczkowi w szczególności. Do dziś ślady upamiętniające wyzwolicieli można znaleźć w całym mieście.

powitanie wyzwolicieli
Mieszkańcy Bredy witają polskich wyzwolicieli

W okolicach Moerdijk Polacy napotkali znacznie większy opór i umocnienia które po intensywnym ostrzeliwaniu zdobyli 9 listopada. W ten dzień wyzwolona została reszta prowincji Brabancja Północna a 10 listopada linia frontu ustabilizowała się wzdłuż rzeki Mozy (Maas).

W całej "Operacji Breda" życie starciło 945 żołnierzy i oficerów natomiast niemieckie straty wynosiły 2945 żołnierzy. Straty w ludziach dywizja uzupełniać musiała jeńcami wojennymi i innymi więźniami polskiego pochodzenia z armii niemieckiej. [Źródło: pamiętniki Stanisława Maczka]

defilada
Defilada polskich żołnierzy na rynku w Bredzie w listopadzie 1944.

Po nastaniu pokoju polscy żołnierze z 1 Dywizji Pancernej generała Maczka.rozjechali się po świecie. Część wróciła do nowej Polski, część do Anglii, Australii i Kanady, ale sporo ich zostało w Holandii i szczególnie w Bredzie oraz w Limburgii i w Belgii.

75 lat wolności

Pod tym hasłem w roku 2019 Holandia obchodzi 75. rocznicę wyzwolenia. Poniżej część programu obchodów z 2019 r.
31 sierpnia – upamiętnienie bitwy o Skaldę w Terneuzen
Król Willem-Alexander uroczyście zainaugurował, w rocznicę bitwy o Skaldę, obchody wyzwolenia Holandii oraz zakończenia II wojny światowej. Na ceremonię obecni będą przedstawiciele Kanady, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Norwegii, Polski i Niemiec.
12 września – upamiętnienie wyzwolenia pierwszej holenderskiej wioski Mesch w Limburgii przez wojska amerykańskie.
14 września – marsz szlakiem polskich żołnierzy gen. Sosabowskiego. Start o godz. 9.00 w Driel, Hofplein 1.
15 września – na cmentarzu amerykańskich żołnierzy w Margraten odbędzie się koncert wolności.
21 września – upamiętnienie Operacji Market Garden w Arnhem oraz – Polski Dzień w Driel. 75. rocznica walk na polach pod Arnhem polskiej I Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod dowództwem gen. Stanisława Sosabowskiego.

święto wyzwolenia
Radość mieszkańców Bredy po wyzwoleniu.

Obchody 75. rocznicy wyzwolenia Bredy

Od 1944 roku mieszkańcy Bredy co roku obchodzą dzień wyzwolenia czcząc poległych polskich żołnierzy na kilku polskich cmentarzach w Bredzie i okolicy. W roku 2019 mija 75. rocznica wyzwolenia Bredy.

Program obchodów wyzwolenia Bredy i Oosterhout z 2019 roku

Obchody przygotowane przez: fundację Stichting "Jaarlijkse Herdenking Bevrijding Breda", Stowarzyszenie 1e Polskiej Dywizji Pancernej, Komitet Upamiętnienie 1944 Ginneken, Fundacja Serce Polski, Polska Parafia Św. Maksymiliana Kolbe oraz Stowarzyszenie Kulturalne "Polonia".

12 października do 3 listopada – plenerowa wystawa „Generał Stanisław Maczek i jego żołnierze” na Kasteelplein w Bredzie; wykonawcą jest Muzeum Historii Polski w Warszawie.

26 października (sobota)

10.30 – uroczystość na cmentarzu w Oosterhout i upamiętnienie wyzwolenia Bredy przez 1. Dywizję Pancerną gen. Maczka. Złożenie wieńców na Polskim Cmentarzu Wojskowym w Oosterhout przy Veerseweg 54; znajduje się tam 30 grobów polskich żołnierzy

15.00 - 19.00 – parada i festyn z okazji wyzwolenia Bredy przez maczkowców, na rynku przed ratuszem w Bredzie.

20.00 – w teatrze Chassè wystąpi 70-osobowy reprezentacyjny Zespół Artystyczny Wojska Polskiego, szczegóły i rezerwacja biletów wkrótce na stronie organizatora fundacji Serce Polski.

20.30 – zabawa organizowana przez Stowarzyszenie Polonia w Bredzie, wstęp wolny. Szczegóły na stronie Polonii.

27 października (niedziela) – upamiętnienie wyzwolenia Bredy

9.15 – uroczysta msza św. w intencji poległych żołnierzy 1DP w kościele Św. Wawrzyńca (Laurentskerk) przy Ginnekenweg 333 w Bredzie.

10.45 – uroczystości na cmentarzu przy Vogelenzanglaan 17 w Ginneken, znajduje się tam 80 grobów polskich żołnierzy.

13.00 – ceremonia upamiętnienia poległych żołnierzy na Polskim Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan w Bredzie, gdzie spoczywa generał Maczek wraz z żołnierzami; łącznie 161 grobów, w tym także polskich pilotów RAF.

29 października (wtorek) - król Niderlandów i prezydent Polski

11.30 - król Willem-Alexander przyjmie prezydenta Andrzeja Dudę w pałacu Noordeinde w Hadze. Po inspekcji gwardii honorowej odbędzie się audiencja i lunch.

15.30 - Następnie wyruszą razem do Bredy, gdzie wizyta rozpocznie się o godz. 15.30 na Polskim Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan. Król Willem-Alexander i prezydent Duda złożą wieńce na tym cmentarzu po czym spotkają się z uczniami różnych szkół w szkole „De Rode Pannen” w Bredzie. 

Po spotkaniu w szkole król Willem-Alexander i prezydent Duda odbiorą na rynku Grote Markt w Bredzie uroczystą defiladę z udziałem weteranów i zabytkowych historycznych pojazdów.

W środę, 30 października br. prezydent Duda spotka się z premierem Niderlandów Markiem Rutte.

Polacy w Bredzie
Plakaty sporządzane w 1944 na powitanie wyzwolicieli i emblemat dywizji pancernej.
Tematy powiązane: