Wyzwolenie Holandii

5 maja Holandia obchodzi oficjalnie Dzień Wyzwolenia. Serce tego kraju z Amsterdamem, Hagą, Rotterdamem i Utrechtem zostało wyzwolone spod niemieckiej okupacji dopiero gdy już Niemcy poddali się w Berlinie. Oficjalnie trzy dni przed całkowitą kapitulacją III Rzeszy. Dlaczego tak późno?

Pomnik ofiary II wojny światowej w Amsterdamie
Na głównym placu Dam w Amsterdamie postawiono w 1956 r. pomnik upamiętniający ofiary II wojny światowej.

W uproszczeniu dlatego, że aliantom śpieszyło się do Berlina aby zdążyć przed Rosjanami. Nie udało się zdobyć Arnhem z marszu: tego jednego mostu za daleko więc pozostawili zachodnie Niderlandy "na boku". 

Już na jesieni 1944 roku wyzwolone zostały południowe Niderlandy: Flandria, Zelandia, Brabancja i Limburgia. We wrześniu 1944 wyzwolony został Maastricht a w październiku Breda (przez polską brygadę pancerną pod dowództwem generała Maczka). 

Most na Renie w Nijmegen
Most na Renie w Nijmegen - to był ostatni most jaki alianci zdobyli.

Generał Sosabowski miał dużo mniej szczęścia walcząc w beznadziejnej walce pod Arnhem. Po nieudanej próbie szybkiego opanowania północnych prowincji Niderlandów alianci okopani w Ardenach i z trudem odpierali niemiecką ofensywę ale ich oczy zwrócone już były tylko na Berlin.

Dopiero w marcu 1945 roku udało się przebić niemiecką obronę na Renie i pognać bez wielkich przeszkód na Berlin. Połowa Holandii była wyzwolona na jesieni 1944 ale Najważniejsza część państwa pozostała w rękach Niemców i musiała przeżyć głodową zimę. Faktycznie Amsterdamu nie wyzwolono, bo gdy Niemcy kapitulowali w Berlinie to okupanci stracili sens okupowania Holandii i się poddali.

W październiku 1944 do Amsterdamczyków doszły wiadomości, że południe kraju jest już wyzwolone. Euforia radości ze zbliżającego się wyzwolenia była jednak przedwczesna i tragiczna.

głód w Holandii
Głód w Amsterdamie oraz uradowane kobiety na widok amerykańskich samolotów zrzucających żywność dla głodujących mieszkańców Holandii.

Głodowa zima 44/45

Tymczasem holenderski Randstad czyli wielkie miasta: Amsterdam, Haga, Rotterdam i Utrecht pozostały odcięte od świata i od jesieni 1944 do maja 1945 przeżyły Zimę Głodu (Hongerwinter).

W tą zimę 1944/45, najgęściej zaludniony obszar Europy, pozbawiony został dostaw żywności i opału. Około 20 tys. mieszkańców Holandii straciło życie z głodu i zimna. Dopiero w ostatnie dni wojny alianci rozpoczęli na dużą skalę zrzuty żywności dla ludności cywilnej.

Ta Głodowa Zima odcisnęła mocne piętno w świadomości narodowej mieszkańców obszaru zwanego popularnie "boven de rivieren" (powyżej rzek; Maas, Waal, Lek/Ren).

wyzwolenie Holandii
Radość wyzwolenia w Utrechcie.

Kapitulacja

Już w nocy z czwartego na piąty maja dotarła do Holandii wiadomość i niemieckiej kapitulacji na obszarze Danii, północnych Niemiec i Holandii. W tym czasie idee socjalizmu były bardzo żywe w tym kraju i wielu lewicowych Holendrów miało nadzieję na powstanie nowej, socjalistycznej Holandii. 

etapy wyzwalania Holandii
Etapy wyzwalania Holandii wyraźnie pokazują, że między październikiem 1944 a kwietniem 1945 na holenderskim froncie mało się wydarzyło. Alianci mieli pełne ręce roboty w ofensywie ardeńskiej. Amsterdam pozostał bez środków do życia.

5 maja 1945 roku kanadyjski generał Foulkes spotkał się w w hotelu w mieście Wageningen z niemieckim generałem Blaskowitz i w obecności holenderskiego księcia Bernharda zaproponował Niemcom kapitulację. Po 24 godzinach namysłu, dnia 6 maja na farmie De Nude pod Wageningen dokument kapitulacji niemiecki generał podpisał.

Dzień 4 maja ustanowiono narodowym świętem Dodenherdenking - dniem pamięci wszystkich Holendrów poległych w czasie II Wojny Światowej na całym świecie. W ten dzień król składa wieniec pod monumentem na Dam w Amsterdamie.

4 maja na placu Dam odbywa się wielka uroczystość ku pamięci poległych z udziałem króla.

Mały detal stosunków holendersko-niemieckich

Holendrzy myślą, że 5 maja obchodzą rocznicę kapitulacji Niemców w ich kraju. Tymczasem pierwsze rozmowy aliantów i holenderskich przedstawicieli z Niemcami miały miejsce 30 kwietnia 1945 r. ww wsi Achterveld (koło Amersfoort). Holenderski książę Bernard (Niemiec z pochodzenia, miał posiadłość w dzisiejszym Wojnowie w powiecie zielonogórskim, słynny holenderski żigolo i bawidamek) przybył na to spotkanie w czarnym Mercedesie zdobytym na Arturze Seyss-Inquart (nazistowskim gubernator Niderlandów). To tajne spotkanie doprowadziło do "porozumienia z Achterveld" w którym Niemcy zezwolili na zrzuty żywności dla głodującej Holandii. Co do niemieckiej kapitulacji się nie dogadali. Dopiero 4 maja 1945 Niemcy skapitulowali choć oficjalnie 6 maja w Wageningen podpisali dokument kapitulacji.

Ostatnia bitwa II wojny światowej

Tymczasem ostatnia bitwa drugiej wojny światowej w Europie trwała jeszcze do 20 maja 1945, na wyspie Texel w której poległo 812 ludzi. Już w kwietniu batalion 800. Gruzinów wchodzący w skład niemieckiego pułku grenadierów stacjonujący na holenderskiej wyspie Texel podjął bunt przeciwko Niemcom. Walki trwały do czasu wkroczenia na wyspę wojsk kanadyjskich 20 maja 1945 r.

Unikalny kolorowy dokument z maja 1945 w Amsterdamie po wkroczeniu Kanadyjczyków.

Polski udział w wyzwalaniu Holandii

Niejeden młody Polak w dzisiejszym (2019) przeroście dumy narodowej jest przekonanych, że w IIWŚ Holandię wyzwolili Polacy. To jest oczywiście grubą przesadą. Polacy wyzwolili w październiku 1944 małą część Zelandii, część Brabancji z miastem Breda, brali udział w operacji Market Garden w bitwie o Arnhem gdzie walczyli polscy żołnierze z Pierwszej Samodzielnej Brygady Spadochronowej generała Stanisława Sosabowskiego. Pod koniec wojny operowali krótko w północno-wschodnim krańcu Holandii skąd doszli do Niemieckiego Wilhelmshaven gdy wojna się skończyła. 

Największy wkład w wyzwolenie Holandii mieli Kanadyjczycy, Brytyjczycy i Amerykanie.

Polacy wkraczają do Bredy
Polacy wkraczają do Bredy 28 października 1944 r.

Strategicznym celem aliantów ciągnących z Antwerpii na Holandię była wieś Moerdijk leżąca nad strategiczną drogą żeglugową w odgałęzieniem Renu Hollands Diep. Tam miano nadzieję przeprawić się przez Hollands Diep w kierunku Rotterdamu.

W tej "Operacji Bażant" brali udział Szkodzi, Anglicy, Amerykanie, Kanadyjczycy i Polacy - będący częścią II Korpusu Kanadyjskiego. Dywizja Pancerna generała Maczka prąc w kierunku Hollands Diep z belgijskiego Turnhout wyzwoliła Bredę, bez znacznego oporu w samym mieście, gdyż niemiecka obsada opuściła miasto już wcześniej, słusznie obawiając się odcięcia od ich głównych sił na wschód od Bredy. W wyzwoleniu Bredy brały także udział dwa kanadyjskie półki pancerne i batalion brytyjski.

W październikowych walkach między belgijskim Turnhout i Moerdijk ginęło dziennie ok. 50 polskich żołnierzy co gen. Maczek w swoim dzienniku określał jako "dość duże straty".

W polskiej "Operacji Breda" rozpoczynającej się w Turnhout 27 września, do Hollands Diep 9 listopada 1944 życie oddało 945 polskich żołnierzy.

Jednak najwięcej polskich żołnierzy Pierwszej Polskiej Dywizji Pancernej gen. Maczka zginęło znacznie wcześniej w sierpniu 1944 w Bitwie pod Falaise we Francji - 2300 żołnierzy.

Święto wyzwolenia

Dzień 5 maja jest narodowym świętem wyzwolenia - Bevrijdingsdag. Dzień ten jest dniem wolnym od pracy tylko czasami, w zależności od branży i jej układu zbiorowego. Na ogól urzędnicy państwowi mają wolne co roku a reszta pracujących Holendrów raz na pięć lat czyli w roku 2020, 2025, itd.