Holandia była także kolebką Stanów Zjednoczonych

Holenderska proklamacja niepodległości z roku 1581 była po dwustu latach wzorem dla deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych w roku 1776. Wpływy holenderskie w okresie formowania się Stanów Zjednoczonych były znaczne. Holenderskie faktorie handlowe, osadnicy, religia i kultura były jednym z filarów powstawania Nowego Świata.

Wizytówka Holandii

W roku 2018, w telewizyjnych wyborach "Wizytówki Niderlandów", czyli największej dumu Holendrów - wygrał "Plakkaat van Verlatinghe" ("Deklaracja Niezależności") którą Holandia ogłosiła swoje wyzwolenie spod hiszpańskiej okupacji w 1581 r. Dokument ten był dwieście lat później wzorem dla deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych z 1776. W tym programie TV, niderlandzka Deklaracja wygrała w głosowaniu widzów z takimi konkurentami jak mikroskop, wynalazek Antoniego van Leeuwenhoek i Strażą nocną Rembrandta.

Niepodległość Holandii

W latach 1568-1648 Holandia prowadziła wojnę osiemdziesięcioletnią o odzyskanie niepodległości spod hiszpańskiego zaboru. W roku 1579 powstała konfederacja Niderlandów unii utrechckiej i dwa lata później w roku 1581 podpisano w Antwerpii proklamację niepodległości (Plakkaat van Verlatinghe) uwalniając się od hiszpańskiej tyranii. Holandia stała się jedną z pierwszych w miarę demokratycznych republik świata.

Amerykańscy koloniści

W roku 1608 roku do Amsterdamu przybyła grupa angielskich uciekinierów - prytanów czyli rodzaj protestanckich fundamentalistów prześladowanych w katolickiej Anglii. W tym czasie Holandia gwałtownie odrzucała katolicyzm i purytanie znajdowali tu swoich duchowych braci. Z Amsterdamu przenieśli się szybko do Lejdy gdzie mieszkali 11 lat, badając dokumenty holenderskiej proklamacji niepodległości. Część z nich znana nam dzisiaj pod nazwą Pilgrims Fathers (pielgrzymi ojcowie) postanowiła opuścić Europę i osiedlić się w Nowym Świecie za oceanem zakładając tam nowe, idealne społeczeństwo.

1 sierpnia 1620 roku z nabrzeża w rotterdamskim Delfshaven, u stóp kościoła Pelgrimvaderskerk (kościoła Pielgrzymów), wyruszyła na malutkim stateczku "Speedwell" pierwsza grupa kolonistów "Pilgrim Fathers" pod dowództwem Johna Robinsona. Ich misją było; zbudować nowe społeczeństwo według ich purytańsko-protestanckiej wizji. W angielskim Plymouth przesiedli się na Mayflower i w listopadzie dobili do brzegu Cape Cod w Massachussets. Religijni koloniści-pielgrzymi stali się ideologicznymi praojcami Stanów Zjednoczonych Ameryki a ich manifest "Mayflower Compact" stworzony w czasie rejsu na pokładzie Mayflower stanowi fundament dzisiejszej konstytucji amerykańskiej. Obywatele Stanów Zjednoczonych mogący pochwalić się przodkami wśród Pielgrzymów należą dzisiaj do amerykańskiej elity 'prawdziwych Amerykanów".

Mayflower Compact

Założeniem Pielgrzymów było życie religijne, dzielenie się wszystkim uczciwie, niezależnie od osobistych nakładów i wysiłku, bez prywatnej własności.

Pierwszy rok kolonistów na Nowej Ziemi pochłonął wiele ofiar głodu po ciężkiej zimie. W drugim sezonie obfite plony świętowali Pielgrzymi jak my dożynki stąd zrodził się amerykański obyczaj Thanksgiving - Dzień Dziękczynienia.

Dzień Dziękczynienia z Lejdy

Jednym z epizodów wojny osiemdziesięcioletniej wojny (1568-1648) w której Niderlandy walczyły o wyzwolenie spod panowania hiszpańskiego było oblężenie Lejdy przez hiszpańską armię od października 1573 do października 1574 r. W tym czasie z 18 tys. mieszkańców Lejdy zmarło z głodu i chorób 6 tysięcy mieszkańców.

W końcu sierpnia 1574 r. obrońcy miasta przerwali wały przeciwpowodziowe co spowodowało zalanie polderów wokół miasta. Woda zmusiła Hiszpanów do wycofania.

Od tego czasu, już niemal 450 lat mieszkańcy miasta obchodzą 3 października rocznicę oswobodzenia (Leids Ontzet) którą świętują ucztowaniem po roku głodu w oblężeniu. Tradycyjnie do dzisiaj w ten dzień organizowane są w mieście imprezy (jak wesołe miasteczko) gdzie przy okazji je się śledzie i hutspot (tradycyjna jednogarnkowa potrawa z ziemniakami).

W latach 1609-1620 Lejdę zamieszkiwali Pilgrim Fathers (Pielgrzymi) - grupa 102 purytanów z Anglii, którzy 21 listopada 1620 r. na statku Mayflower przybyli do Ameryki zakładając pierwszą angielską kolonię na terenie stanu Massachusetts.

Pierwsze udane żniwa na nowym kontynencie w 1621 r. Pielgrzymi uczcili ucztą na wzór jaki poznali w Lejdzie. Tak więc uczta mieszkańców Lejdy stała się pierwowzorem obchodów dzisiejszego Dzień Dziękczynienia (Thanksgiving Day) w Stanach Zjednoczonych. Jedynie indyk zastąpił śledzie.

Uczta w Lejdzie

Amerykańska niepodległość

Prezydent Benjamin Franklin powiedział kiedyś: "W miłość do kraju i odwadze bronienia ojczyzny - Holandia była dla nas przykładem"

W trakcie wizyty w Holandii w marcu 2014 roku, amerykański prezydent Obama zwiedzał muzeum narodowe z jego kolekcją Rembrandta i Vermeera a także obejrzał oryginalną proklamację niepodległości Niderlandów która w swym zamierzeniu, celu, formie i strukturze bardzo przypomina deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych ogłoszoną dwieście lat później. Deklaracja uzasadniała prawo Trzynastu Kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej do wolności i niezależności od króla Wielkiej Brytanii, Jerzego III.

deklaracji niepodległości USA

Holenderskie dziedzictwo w USA

Powiązań kulturowych Holandii ze Stanami Zjednoczonymi jest bardzo dużo i należeć do nich mogą przykładowo różne protestanckie odmiany kalwinizmu rodem z nadreńskich krajów jak Mormoni, Amisch, Mennonici, czy nawet Świadkowie Jehowy - odłamy religijne władające czasami starogermańskim językiem i noszące czarne stroje które można spotkać nadal w Holandii u tzw. "czarnych pończoch" (zwarte kousen).

Wiele słów mających swe źródła w języku holenderskim używamy na co dzień myśląc, że pochodzą z Ameryki, np:

Boss - baas
Coleslaw - koolsla
Cookie - koekje
Dollar - daalder
Gin - jenever, genever
Mannequin - manneken
Pump - pomp
Santa Claus - Sinterklaas
Wagon - wagen
Wall Street - mur Nowego Amsterdamu
Staten Island - wyspa Staten Generaal
Brooklyn - Breukelen
Yankee - Jan-Kees lub Janke

Nawet słowo które zdobyło świat: Okay, OK - prawdopodobnie pochodzi od nazwy amerykańskiej wsi Old Kinderhook (ned. Oud Kinderhoek) gdzie się urodził i mieszkał ósmy prezydent USA Martin Van Buren a jego pradziadek Cornelis van Buren przybył do Ameryki w roku 1631 ze wsi... Buren leżącej w centrum Holandii.