Afsluitdijk

Morze Wschodnie, Północne i Południowe

W zamierzchłych wiekach Holandia operowała głownie na trzech morzach które zwano Morzem Wschodnim (Bałtyk), Północnym i Południowym. To morze południowe (Zuiderzee - dzisiaj część IJsselmeer) już nie istnieje, chociaż 800 lat temu go także nie było. Katastrofalna powódź z 1287 r. wdarła się głęboko w ląd ówczesnej Fryzji rozrywając kraj na dwie części. Z fryzyjskiej, północnej perspektywy powstało wówczas Morze Południowe [przeczytaj więcej o Fryzji >>>].

Pierwotnie budowa tamy miała być częścią programu osuszania całego obszaru Morza Południowego (Zuiderzee). Ze względów ekologicznych i ekonomicznych osuszono tylko jego część. Grobla połączyła Fryzję z prowincją Północna Holandia. W roku 1933 prace były definitywnie zakończone i przejechały pierwsze samochody.

Współcześnie tama oddziela jezioro IJsselmeer od Morza Północnego i biegnie po niej autostrada A7/E22 Amsterdam–Groningen. Woda w IJsselmeer jest zmieszaną wodą słodką z morską.

Długość drogi po tamie wynosi 32 km, a sama grobla ma 30 km długości, szerokości 90 m i 7 m wysokości. Ciekawostką jest, że nazwana została dijk - gdy tymczasem dijk oznacza w języku holenderskim wał odgradzający wodę od lądu, gdy tymczasem Afsluitdijk jest tamą (dam) przegradzającą wody, więc powinna się nazywać Afsluitdam.

Pierwsze plany odgrodzenia Zuiderzee od otwartego morza powstały już w XVII wieku kiedy to szybko rozwijała się żegluga morska a Zuidertzee było płytkie i pełne niebezpiecznych mielizn. Technicznie było to w tym czasie trudne do wykonania. Dopiero w 1891 roku inżynier Cornelis Lely opracował realny plan odgrodzenia Zuiderzee który doczekał się realizacji 40 lat później.

Na grobli planowano położyć linię kolejową jednak projekt okazał się nieopłacalny. Dzisiaj groblą Afsluitdijk biegnie autostrada która jest czasami zamykana dla dużych samochodów lub przyczep gdy wieją sztormowe wiatry.
Do budowy Afsluitdijk użyto przede wszystkim bazaltu pochodzącego z Eifel (okolice Akwizgran) w Niemczech. Także kamień z Belgijskich Ardenów. Do późniejszych tam w Zelandii sprowadzano skały drogą morską z Norwegii i Hiszpanii.
Europejska piesza trasa turystyczna E9 biegnie przez Afsluitdijk - wzdłuż wybrzeży Europy od południa Portugalii do krajów bałtyckich.
W 2006 r. kierowca rajdowy Formuły 1 Robert Doornbos przejechał Afsluitdijk z szybkością 326 km/h.

Już w 1886 roku kilku notabli założyło Stowarzyszenie Zuiderzee, którego zadaniem było zbadanie wykonalności osuszenia Morza Zuiderzee. Inżynier Cornelis Lely był prominentnym członkiem, a później przewodniczącym tego stowarzyszenia. W 1891 roku opracował swój pierwszy plan budowy tamy i rekultywacji Zuiderzee. W 1913 roku, kiedy Lely został ministrem robót publicznych, rekultywacja została włączona do programu rządowego, pomimo protestów przemysłu rybnego. Po powodzi w 1916 roku i głodzie w 1918 roku rząd był gotowy rozpocząć ten megaprojekt.

Tama zbudowana 90 lat temu nie odpowiada już współczesnym wymaganiom bezpieczeństwa, dlatego od 2018 roku rozpoczęty zostanie gruntowny proces jej renowacji i wzmacniania kosztem 800 mln euro. Prace ukończono w 2024 roku.