Jak niesiemy kaganek cywilizacji

Dzisiaj trudno nam sobie wyobrazić, że jeszcze 50 lat temu postrzegaliśmy Afrykanów jak prymitywne małpki skaczące po palmach dla bananów, a nasz biały koziołek-matołek był gatunkiem nadrzędnym dla tych murzynków Bambo. Są tacy co dalej tak myślą.

Król małp

Król Belgii Leopold II (1835-1909) założył swoje prywatne "Wolne Państwo Kongo". Ten jego "folwark" Kongo był 80 razy większy od Belgii. Zarabiał tam fortunę na kości słoniowej i zmusił lokalną ludność do uprawy intratnego kauczuku. Kongo było od 1885 r. prywatną własnością króla do 1908 r., kiedy to na krótko przed śmiercią "podarował" swoją posiadłość Belgii.

Kongo belgijskie
Król Leopold II i jego Kongo.

Jego folwark Kongo zarządzane było z dużą dyscypliną. Cechowały go zabójstwa, niewolnictwo, uprowadzenia, tortury, gwałty, ścinanie głów i odcinanie rąk niepokornych murzyńskich podwładnych. Szacuje się, że Leopold II był odpowiedzialny za śmierć 5 do 10 mln Kongijczyków.

Kongo belgijskie
"Gumowy (kauczukowy) wąż" z głową króla dusił Kongijczyków. Obok ukarany Kongijczyk.

Leopold II był bardzo dumny ze "swojej Afryki"; wybudował więc w Brukseli piękne królewskie muzeum Afryki a w jego pałacu znajdowała się specjalna sala Konga. W muzeum prezentowano postacie dzikich Afrykanów, 300 ich czaszek, wypchane słonie i masę stereotypowych wizerunków "czarnuchów" nie mówiąc o setkach obiektów afrykańskiej sztuki ludowej z których Belgowie okradali kongijskie wsie. Afrykańskie maski były "diabelskim dziełem", więc ładowano je na statki do brukselskiego muzeum. Wypchane krokodyle, słonie, zebry, pawiany, bawoły i wielki nosorożec zdobią to muzeum. Ta unikalna kolekcja kolonializmu jest już od początku XXI w. znacznie zmieniona i bardziej politycznie poprawna. 

Muzeum Afryki w Brukseli
Królewskie Muzeum Afryki Środkowej w Tervuren na przedmieściach Brukseli.

Belgia podarowała Afryce cywilizację

Mury muzeum zdobiły napisy typu: "Belgia podarowała Afryce cywilizację". Sto lat temu biały człowiek był przekonany, że wnosi kaganek cywilizacji do dzikiej Afryki. Powszechnie używanym słowem na określenie "dzikich" Afrykańczyków było "kaffer" czyli "neger" (murzyn). 

Był to czas odkrywania Afryki i nieograniczonego popędu do ekspansji. Leopold II zatrudnił odkrywcę Henry Mortona Stanleya, który zyskał światową sławę w 1871 roku dzięki udanym poszukiwaniom Dr. Livingstone (szkocki odkrywca). Z 230 tragarzami i składaną łodzią Stanley jako pierwszy podążył rzeką Kongo. Duża część jego archiwów trafiła do Tervuren (dzielnica Brukseli gdzie znajduje się muzeum), a jego przyrządy pomiarowe i mapy wciąż przemawiają do wyobraźni odwiedzających muzeum.

Kongo belgijskie
Biały człowiek z "dzikimi" oraz Kongijczycy przy zbiorze kauczuku.

Popatrzmy na małpki w ZOO

Atrakcją Światowej Wystawy w Brukseli w 1897 roku było 248 Kongijczyków których Leopold II sprowadził do "życia" w trzech tymczasowych "wioskach murzyńskich" w parku Tervuren. W swoich łodziach wiosłowali po świeżo wykopanych stawach za nowym Pałacem Kolonii. 1,3 mln Belgów, z wówczas 4-milionowego państwa, przybyło popatrzeć na tą wystawę i Afrykę.

Mibange - żołnierz Congo Belgique i siedmiu jego towarzyszy umarli na grypę, w wyjątkowo zimnym lecie 1897 roku, po tym, jak zostali wystawieni na wystawie dla nauki i rozrywki Brukselczyków. Pochowani zostali pod prostymi tabliczkami obok XIV-wiecznego kościoła w Tervuren. Zmarli za ojczyznę, choć nie za swoją.

Ale nikt nie musi się martwić, że obecny układ muzeum z jego kolonialnym urokiem zniknął na zawsze. Niektóre sale są chronionymi zabytkami minionych czasów. Witryny pozostały i sufitowe obrazy zostały przywrócone. Obrazy pokazuje pasterskie sceny afrykańskich lasów i krajobrazów rzecznych. Ptaki latają swobodnie, a "murzyni" są spokojnie zajęci nad brzegiem rzeki.

Kongo belgijskie
Egzekucja niewolników w Kongo.

Wystawa Światowa w Brukseli 1958

Belgia cieszy się wątpliwym zaszczytem zorganizowania ostatniego "ogrodu ludzkiego" - kolonialnej wersji ZOO. Podczas Wystawy Światowej w 1958 roku odwiedzający mogli podziwiać nie tylko Atomium - stalową konstrukcję z dziewięcioma gigantycznymi kulami w parku Heysel w Brukseli - mogli także pogapić się na tych czarnych z Konga. Widzowie rzucali czasami banany za bambusowe ogrodzenie, gdzie "mieszkało" 600 Kongijczyków. Rok później Kongo uzyskało niepodległość i skończyło się "gapienie się na małpki".

wystawa światowa w Brukseli 1958
Atomium pod Brukselą.

Zawsze są ludzie przekonani o potrzebie niesienia kaganka cywilizacji

Historia powyższa ilustruje jak mało ludzie się zmieniają. Mimo niezwykle dużego postępu poprawności politycznej i świadomości to w duszy wielu Europejczyków mocno siedzi poczucie wyższości. Na szczeblach tej drabiny wyższości każdy ma swoje miejsce. Pamiętajmy, że dla wielu na Zachodzie kaganek cywilizacji do Polski jeszcze nie dotarł, jak to ilustruje: "My Męczennicy ale dla Zachodu wciąż pospolici chłopi"

belgijski znaczek Kongo
Belgijski znaczek pocztowy z okazji 50 lat kolonii Kongo 1908-1958. Przed 1908 Kongo było prywatną posiadłością jednego człowieka: księcia Belgii, księcia Saksonii, księcia Saksonii-Coburg i Gothy, księcia Brabancji oraz senatora. Pra-pradziadek dzisiejszego króla Belgów.

Gdy Afryka była "nasza"

Podział Afryki w 1914 r.
Podział Afryki w 1914 r.

Obalanie pomników

W czerwcu 2020 r. przez świat przelała się fala protestów spowodowanych bestialskim zabiciem Afro-Amerykanina przez białego  policjanta w Minneapolis, USA. Także w Europie rozpoczęła się dyskusja na temat rasizmu i dyskryminacji kolorowych mieszkańców wielu państw Zachodniej Europy. Rasizm nie jest tylko Amerykańskim problemem. Przy tej okazji nadszedł czas burzenia pomników ludzi takich jak król Belgów Leopold II. Jego pomnik oblano czerwoną farbą, po czym obalono 9 czerwca i ta wiadomość obiegła media całego świata. Podobnie w Bristolu zwalono pomnik Edwarda Colston - kupca, polityka i handlarza niewolników z XVII w.

Rasizm w Europie
Obalony pomnik belgijskiego króla Leopolda Drugiego w Antwerpii.

W Holandii od lat toczy się dyskusja nt. pomnika Jana Pieterszoona Coena w Hoorn - przez wieki bohater narodowy ale w XXI wieku jednak bardziej ludobójca. Pomnik czeka na obalenie.

Przeczytaj także: