Holandia istnieje dzięki stacjom pomp

Już około tysiąca lat temu Holendrzy zaczęli kontrolować wodę. Zagrożenie zalania wodą spowodowane było nie tylko depresyjnym położeniem kraju ale także wycięciem lasów a później wydobywaniem turfu niezbędnego na opał. Ląd obniżał się coraz bardziej. Holandia w pierwszym tysiącleciu przypominała Poleski Park Narodowy: bagna, torfowiska i płytkie jeziora.

Wiemy, że Holandia leży w depresji czyli poniżej poziomu morza. Ale już tu leży mały problem - co jest poziomem morza?

Przypływ i odpływ

W Holandii między przypływem i odpływem morza jest średnio 2 metry różnicy poziomu morza. Dla porównania w Polsce nad Bałtykiem mamy tylko 30 cm różnicy poziomu, więc jest to niemal niezauważalna różnica. Już w Belgii jest 4 metry a we francuskim Mont Saint-Michel w Normandii aż 15 metrów! W skrajnych wypadkach stan wód w Holandii może być znacznie większy więc nie istniej coś takiego jak jeden stabilny poziom wody.

Zarządzanie wodą w Niderlandach

Kraj obwarowany wałami

Holandia będąca deltą wielkich europejskich rzek; Renu, Mozy i Skaldy, otoczyła wałami linię brzegową morza i rzek. Zagrożenie powodzi jest większe ze strony rzek niż morza. Rzeki są bardziej nieobliczalne. W momencie gdy rzeki mają wysoki stan wód a jednocześnie jest wyjątkowo silny przypływ morza dochodzi do sytuacji, że woda z rzek nie może się "wdrapać" do morza które leży w danym momencie wyżej.

stacja pomp śrubowych
Stacja pomp śrubowych.

Oprócz nadmiaru wody z rzek przypływających z Niemiec i Francji jest jeszcze nadmiar wody deszczowej która nie wsiąknie w ziemię leżącą poniżej wód gruntowych. Do tego dochodzi także sama woda gruntowa, która w wielu regionach wypływa po prostu na powierzchnie.

przepompownia
Parowa przepompownia wody z XIX wieku.

Pompy strzegą kraj przed powodzią

Jak wobec tego jest możliwe, że w Holandii nie chodzimy w kaloszach po wodzie?! To zawdzięczamy stacjom pomp (gemalen). Po holendersku w liczbie pojedynczej gemaal a w mnogiej gemalen. Te stacje pomp znajdują się dosłownie wszędzie, z reguły turysta nie zwróci na nie uwagi. Takie tam sobie budki nad kanałem. System czujników mierzących poziom wód automatycznie włącza pompy w krytycznym regionie.

Historia najstarszej parowej przepompowni wody "Woudagemaal"

Gemaal - nazywa się stacje do wypompowywania wody z niższego terenu na wyższy. To słowo da się przetłumaczyć na polski jako przepompownia, ale wolę pozostać przy oryginalnym holenderskim słowie gemaal ponieważ to urządzenie jest tak bardzo holenderskie jak i to słowo. Zresztą nawiasem mówiąc, słowo POMPA jest słowem z pochodzenia holenderskiego.

pompa

Symbol Holandii: wiatrak

Najstarszymi gemalami były wiatraki które napędzały koła łopatkowe pompujące wodę z jednego, niższego kanału, do drugiego; wyższego i w ten sposób odwadniały podmokłe poldery. Najlepiej można to jeszcze zobaczyć w świetnie zachowanym rezerwacie wiatraków Kinderdijk

parowa pompa
Pompa parowa

Silniki zastąpiły wiatraki

Od XIX wieku przyszły czasy efektywniejszych maszyn parowych i znacznie efektywniejszych pomp odśrodkowych. Z czasem maszyny parowe zastąpiły motory dieslowskie i w ostatnich czasach te zaczynają być wymieniane na silniki elektryczne.

Gemalen są wbudowane w wały przeciwpowodziowe i stanowią część skomplikowanego i zautomatyzowanego systemu grodzi, tam, czujników poziomu wody, zaworów i śluz który dba o to aby poziom wody na terenie całego kraju był stały.

motor pompy
Dieslowski silnik okrętowy napędza pompę

Każda kropla deszczu

Każda kropla deszczu która spadnie w Holandii musi być z tego kraju wypompowana przez ponad 3000 gemali jakie w tym kraju są stale w pogotowiu. Rocznie w Holandii jest statystycznie 880 mm opadów rocznie, z czego 500 mm wyparowuje a resztę trzeba wypompować. Dla przykładu, czterdziestoletni już gemaal który odwiedziłem w Flevoland o nazwie Gemaal De Blocq van Kuffeler posiada cztery potężne motory okrętowe mogące łącznie pompować 3100 m³ wody na minutę! 

Niewątpliwie najciekawszą i godną polecenia do zwiedzenia stacją pomp w Holandii jest Ir. D.F. Wouda-gemaal. Wciąż działające pompy parowe z roku 1920 strzega poziomu wody w Fryzji i należą do niewykłych osobliwości kraju znajdujących się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Ten gemaal parowych pomp odśrodkowych znajduje się w okolicy wsi Tacozijl koło Lemmer. 

 

Więcej o holenderskiej depresji: