Król i błazen w karnawale

Karnawał w południowych Niderlandach trzeba przeżyć aby się zdziwić. Przejść się w późny wieczór po rynku w Maastricht, Den Bosch, Bredy i każdej innej większej miejscowości w Limburgii lub Brabancji. Skąd ta tradycja?

Karnawał w tym wyjątkowym wydaniu obchodzony jest w regionie który z grubsza można umiejscowić w pasie wzdłuż Renu, od Kolonii w Niemczech do Bergen op Zoom w Niderlandach, północną granicą tej fanaberii jest rzeka Ren a na południu belgijska Flandria.

Karnawał w Holandii obchodzony jest podobnie jak w regionie Nadrenii (Kolonia, Bonn, Akwizgran, Düsseldorf). Tłusty czwartek (niem.: Fettdonnerstag) był w Nadrenii karnawałem (starych) kobiet i pieczenia pączków i faworków. Jak wiele obyczajów, także i ten przyjął się w Polsce, choć w Niemczech jest tylko bardzo lokalnie praktykowany. Dawniej, w powojennej Warszawie, w tłusty czwartek smażyło się faworki.

mapa karnawału w Holandii

Powyżej Renu (w Holandii pod nazwą rzek Waal i Maas) - w protestanckiej części kraju nie ma, lub raczej nie było miejsca na zabawę. Obchodzony jest więc głównie w katolickich, południowych prowincjach Niderlandów i w niemieckiej Nadrenii.

Tradycja stara jak świat

Jak to jest z większością tradycji, tradycje karnawałowe sięgają wstecz do wczesnego średniowiecza a może i dalej. Karnawał był okazją do wyszalenia się przed okresem postu. Tradycyjnie pierwszy dzień karnawału był dniem obżarstwa zwany u nas tłustym czwartkiem a kończy się środą popielcową która rozpoczyna post trwający aż do Świąt Wielkiejnocy.

Obyczaj ten wprowadził w 602 roku papież Grzegorz Wielki ale już starożytni Grecy obchodzili hucznie dni Bachusa (Bachanalia) w lutym, a 1 marca rozpoczynał się Nowy Rok w starożytnym Rzymie.

Karnawał w Maastricht.

Trzy dni w których można się wyszaleć anonimowo

Karnawał w Niderlandach jest zabawą w której mieszczanie (plebs) w ciągu tych kilku dni mogą zrzucić gorset powagi, równowagi i trzeźwości i wyszaleć się w przebraniu, w masce, anonimowo. W te dni adwokat i doktor, urzędnik i bankier mogą pajacować bezkarnie. Mogą wyszydzić największe autorytety, błaznować i być tym kim tak naprawdę chcieli by być. W tym dniu wszyscy są sobie równi i każdy może być tym kim chce; żebrakiem lub królem, czarownicą lub królewną, prezydentem lub bankierem. Jest to święto w którym wszyscy są zbratani, przy głośnej i prostej muzyce karnawałowej, granej tylko w tym regionie i tylko w tym czasie i przy szklance piwa które leje się nieustannym strumieniem we wszystkich pubach w jakie miasta te są bogate.

Niektórzy mówią, że paradoksalnie to właśnie karnawał jest dla tych ludzi jedyną okazją aby zrzucić maskę i pokazać swoją prawdziwą twarz. Ale tylko na trzy dni.

Jedna z setek parad karnawałowych. W zasadzie w każdym mieście południa Niderlandów odbywa się parada w jeden z trzech dni karnawału, zazwyczaj sobotę i niedzielę.

Alaaf!

Alaaf jest wyłącznie karnawałowym pozdrowieniem, najczęściej wykrzykiwanym w znaczeniu jak u nas "na zdrowie" - przy piwie.

Karnawałowa muzyka

Muzyka karnawałowa i karnawałowe orkiestry dęte (muziekkapel) to świat sam w sobie. Rodzaj muzyki musi spełniać jeden warunek: można przy niej tańczyć, lub raczej się kiwać w jej rytmie nie wylewając piwa trzymanego w ręku. Narodowym tańcem, zresztą nie tylko karnawałowym jest... polonez, a właściwie jego holenderska wersja chodzonego gęsiego.

Organizacją i przebiegiem karnawału zajmują się liczne stowarzyszenia karnawałowe (carnavalsverenigingen) zrzeszające tysiące mieszkańców.

  •  
  • W roku 2010 zdarzyło się coś wyjątkowego; przebojem karnawału stała się piosenka amsterdamczyka (urodzonego co prawda w Brabancji) pod wymownym tytułem: "Zachte G Harde L" czyli miękkie "G" i twarde "L". Południowi Niderlandczycy wymawiają "G" miękko ale... piosenkarz Jos van Oss  ma za to twarde "L" ("L" od słowa "lul" - fiut). Ten numer jest piosenką karnawałową ilustrującą nieco typowo brabancką atmosferę karnawałową.

Książę i błazen

Na te trzy dni władzę w mieście przejmuje od burmistrza Książę Karnawału (Prins Carnaval). Książę Karnawału wygląda jak prawdziwy książę z bajki i trochę jak błazen. Ma bogaty barwny strój, książęce ordery, kapelusz z piórami, zdobioną pelerynę, na szyi złoty łańcuch i w ręku berło. To są jego oznaki władzy. Burmistrz oddaje na te dni klucze miasta księciu karnawału. Miasta zresztą zmieniają nazwy na ich karnawałowe ksywy.

Książę Karnawału jest mistrzem ceremonii w czasie zabawy karnawałowej. Odpowiedzialność za przebieg karnawału w danej miejscowości ponosi „Rada Jedenastu” a książę ma tylko funkcje reprezentacyjną; wygłasza przemówienia, odwiedza puby i inne miejsca zabaw ale także szpitale i domy starców.

Na okres karnawału miasta południowej Holandii zmieniają nazwy na historyczne pseudonimy. Tak np. Tilburg staje się "Kruikenstad" a jego mieszkańcy "Kruikezeikers". Tilburg był kiedyś miastem włókienniczym gdzie do płukania wełny potrzeba było amoniaku. Mieszkańcy miasta zbierali w tym celu własny mocz, stąd Kruiken(flaszka)-zeikerds(szczać).

karnawałowa nazwa Tilburga
Karnawałowa nazwa Tilburga na dworcu kolejowym.

Alkohol i sex

Karnawał jest unikalną okazją aby popić i poszaleć. W dawnych czasach, do lat '70, zakłady pracy były zamykane w karnawałowy poniedziałek i wtorek, a w 9 miesięcy po karnawale rodziło się więcej dzieci w tych regionach południowych Niderlandów. Karnawał to największa szansa na niewierność - "vreemdgaan" - i to dla obu płci, tym bardziej, że statystycznie w tych trzech dniach każdy uczestnik zabawy wydaje €75 dziennie, głównie na piwo a wiadomo, że chmiel pobudza... apetyt.

Oficjalnie karnawał rozpoczyna się w niedzielę (23 lutego 2020 r., 14 lutego 2021 i 27 lutego 2022) ale w praktyce już od piątku wiara się rozkręca. 

Przeczytaj także: