Pałac Kultury i Nauki w Amsterdamie

Jedną z największych budowli Amsterdamu jest Giełda Berlaga. Budynek zbudowany w 1903 roku już dawno nie jest giełdą papierów wartościowych. Dzisiaj jego funkcja przypomina warszawski Pałac Kultury i Nauki z lat gdy takie miał przeznaczenie. Pałac dla ludu.

Była giełda Amsterdamu

Gełda Berlaga

Na amsterdamskim głównym placu Dam stała w XIX wieku budowla giełdy (w miejscu gdzie dzisiaj stoi budynek mieszczący Peek & Cloppenburg i Madame Tussauds). Budynek wieńczyła olbrzyma fasada z kolumnami przez co zgryźliwi Amsterdamczycy zwali giełdę "wejściem bez budynku" a leżący obok pałac królewski "budynkiem bez wejścia".

centrum Amsterdamu

Mimo sporych rozmiarów giełda zbudowana w roku 1845 była już 40 lat później za mała. W tym też czasie główna ulica Damrak przechodziła spore przeobrażenia i na jej końcu wybudowano w roku 1870 nowy dworzec centralny. W podobnym stylu miał być nowy budynek giełdy na drugim końcu ulicy. Ostatecznie giełdę wybudowano w innym miejscu, wzdłuż ulicy Damrak.

Olbrzymia budowla giełdy zaprojektowana została przez architekta Berlage i jemu zawdzięcza swoją dzisiejszą nazwę "Beurs van Berlage". Budynek stoi w dawnym łożysku rzeki Amstel i już w czasie budowy napotkano na wiele trudności w związku z osiadającą konstrukcją i pękającymi murami na grząskim terenie.

Sockapitalizm

Holendrzy mają unikalny dar godzenia Kapitalizmu z Komunizmem. Z jednej strony Holandia jest kolebką kapitalizmu a z drugiej równość społeczna jakiej w świecie mało. Najlepszym tego dowodem jest tablica na największym (obok cygar) symbolu kapitalizmu: budynku amsterdamskiej giełdy (Beurs van Berlage) z postaciami wszystkich stanów społecznych i tekstem jak z Międzynarodówki:

"Wkrótce świat się zjednoczy, sfederalizowane narody będą rządzić całą kulą ziemską".

Swoją drogą polskie słowo "giełda" pochodzi od holenderskiego słowa "gilde" (cech) i "gulden".

Beurs van Berlage jest unikalną budowlą znajdującą się na liście dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Giełda Berlaga


Olbrzymie ceglane mury mają wyrażać filozofie architekta: demokratyczne społeczeństwo jak cegły budowli - pojedynczo bez znaczenia ale potęgą w masie.Giełda Berlaga

Berlage zaprojektował budynek giełdy w niejasnym stylu architektonicznym; modernizm ze szczyptą neo-romanistyki i secesji. Dzisiaj ta budowla jest wzorem modernistycznej architektury i Międzynarodowy Związek Architektów umieścił "Beurs van Berlage" na liście tysiąca najważniejszych budowli XX wieku.

Budynek mieścił w sobie giełdę towarową, zbożową i papierów wartościowych. W ciągu XX wieku zmieniała się rola giełd i stopniowo wyprowadzały się one na inne adresy a ich miejsce zajmowały różne instytucje użyteczności publicznej. Od roku 1985 budynek ma oficjalnie funkcję "Pałacu Ludowego" z wieloma formami działalności kulturalno-oświatowej i centrum kongresowego.