Wady i zalety średniowiecznych cechów rzemieślniczych

Już Rzymianie posiadali swego rodzaju "samorządy zawodowe" lub inaczej organizacje branżowe zwane przez nich collegia. Od XII-XIII wieku cechy rzemieślnicze nabrały charakter organizacji zawodowych o charakterze przymusowym, rodzaj karteli regulujących wszystkie sprawy związane z wykonywaniem zawodu i eliminujących jednocześnie konkurencję.

miasto średniowieczne

W średniowiecznych miastach nie można było wykonywać większości zawodów nie będąc członkiem cechu. Członkowie cechu mieli spełniać w swej pracy wymagania jakościowe ściśle określone przez ich rzemieślnicze normy branżowe i zobowiązani byli utrzymywać ustaloną ceną produktów.

Każdy cech miał swojego świętego patrona. Cech cieśli np. za patrona miał Św. Józefa. W Niderlandach istniało 69 cechów rzemieślniczych, np. złotników, lekarzy, włókniarzy, rzeźników, piekarzy, szewców, cieśli, itd.. Cechy spełniały niezwykle ważną rolę w rozwoju gospodarki i ekonomii średniowiecznych miast i państw Europy Zachodniej.

cech policjantów

Gdy wada stała się zaletą

Dzieci z nieprawego łoża, chłopi pańszczyźniani i żydzi nie mogli należeć do cechu czyli tym samym nie mogli wykonywać zawodów zastrzeżonych dla członków cechu. Brak możliwości wykonywania większości zawodów zmusiła żydów do parania się zawodami znajdującymi się poza cechami jak np. bankowością, handlem, maklerstwem czy szlifowaniem kamieni szlachetnych. 

Wady cechów rzemieślniczych

Wadą cechów był ich zachowawczy i monopolistyczny charakter. Cech nie zezwalał na jakiekolwiek innowacje i zmiany produktów co spowodowało, że kraje z silnymi cechami jak Francja i Holandia pozostały w XVIII wieku w tyle w porównaniu do rozwoju Wielkiej Brytanii. 

Przykładowo cech robotników piłujących ręcznie deski zakazał w Amsterdamie budowy mechanicznych pił napędzanych wiatrem (wiatrak-paltrak) co zmusiło z czasem przemysłowców do rozwinięcia przemysłu tartacznego poza miastem - gdzie władza cechu nie sięgała.

Poza murami miasta nie było ograniczenia wykonywania zawodu i stąd pochodzi nazwa "partacz" - człowiek pracujący à part - oddzielnie, osobno, czyli rzemieśłnik bez kwalifikacji.

cech rzemieślniczy sukienników

Cech malarzy

malarz Heemskercka

Tradycja przypisywała Św. Łukaszowi rolę malarza. Miałby on namalować pierwszą ikonę Matki Boskiej na deskach stołu, przy którym Chrystus i Maria zasiadali do posiłków. Przypisuje mu się także wiele innych ikon. Rzemieślnicze cechy malarskie nosiły jego imię. Najsłynniejszy obraz, który przedstawia go jako artystę, to "Św. Łukasz malujący Madonnę" autorstwa Rogiera van der Weydena.

Do cechu Św. Łukasza  należeli zarówno malarze pokojowi jak i artyści. Dopiero z początkiem XVII wieku coraz więcej artystów malarzy zaczynało się buntować przeciwko „zwykłym” malarzom i wydalono ich z cechu artystów.

siedziba cechów

Majstersztyk

Majstersztyk (hol.: meesterproef) był od początku XVI w. rodzajem egzaminu praktycznego jaki musiał zdać rzemieślnik aby zostać dopuszczonym do cechu rzemieślniczego (gilde) z tytułem majstra. Rzemieślnik nie mógł wykonywać zawodu gdy nie należał do cechu. Cechy rzemieśłnicze przetrwały do początku XIX w. gdy został zniesiony ich monopol, czyli wyłączne prawo dopuszczania do wykonywania danego zawodu. Z czasem rolę cechów przejęły związki zawodowe.

Majstersztyk

W powyższym przykładzie widzimy fragment muru przy wejściu do uniwersytetu w Lejdzie który jest przykładem majstersztyku murarza flamandzkiego z 1600 r. Praca egzaminacyjna musiała być wykonana bardzo precyzyjnie co widoczne jest jeszcze po 400 latach.