Wiatraki holenderskie

Kategoria: Ciekawostki

Wiatrak.nl - ta nazwa zobowiązuje. Już co najmniej 600 lat wiatraki kręcą się w Europie. Na obrazie Matejki "Bitwa pod Grunwaldem" widać w tle typowe holenderskie wiatraki głowicowe które wraz z Holendrami przybyły do Prus Wschodnich, choć wątpliwe aby już w roku 1410 tak nowoczesny wiatrak mógł stać na Mazurach.

Matejko - wiatrak holenderski

Wiatrak nad Wisłą 1938 r.

wiatrak holenderski - młyn zbożowy

Wiatraków szybko przybywa, choć dzisiaj juz tylko jako turbin wiatrowych. Nowoczesne wiatraki nie podobają się Holendrom; psują krajobraz i zaśmiecają horyzont - holenderską panoramę z krową, tulipanem i wiatrakiem.

Kiedy pojawiły się pierwsze wiatraki w Europie - nie jest udokumentowane. Ponoć były już używane przez starożytnych Chińczyków i Perzów i do Europy trafiły we wczesnym średniowieczu, jak ja przypuszczam, wraz z Maurami na Półwysep Iberyjski. Szybki rozwój gospodarczy i populacyjny Niderlandów i Flandrii w XII i XIII wieku spowodował duże zapotrzebowanie na produkty rolne (zboże) i efektywne metody ich przetwarzania (młyny).

Generalnie pierwszą i najważniejszą funkcją holenderskich wiatraków było odwadnianie podmokłych terenów. Siła wiatru napędzała pompy wodne.

Motor napędowy holenderskiej gospodarki

Drewniane wiatraki są symbolem ówczesnej genialnej sztuki rzemieślniczej w Niskich Krajach gdzie wiatr wieje zawsze. W Złotym Wieku (XVII) w szybkim tempie rozwija się holenderski przemysł i okolice Zaandijk stają się pierwszym i największym na tamte czasy okręgiem przemysłowym Europy. Motorem napędowym były wiatraki. Ulepszano budowę i technikę a szczególnie od czasów wynalezienia wału kardana zwiększyła się liczba przemysłowych zastosowań motorów napędzanych wiatrem. Tysiące wiatraków służyły w Holandii do napędzania:

  • maszyn tartakowych, piłujących skandynawskie drewno do budowy żaglowców;wiatrak bebnowy
  • przemysłu papierniczego;
  • pompowania wód głębinowych do celów przemysłowych;
  • mielenia zboża z krajów nadbałtyckich;
  • mielenia nasion słonecznika i lnu na oleje do produkcji farb olejnych;
  • młócenia konopi;
  • mielenia musztardy lub tabaki
  • łuskania ryżu, jęczmienia i innych ziaren
  • osuszania polderów.

Typy wiatraków holenderskich

Generalnie istnieją trzy typy holenderskich wiatraków:

1. Wiatrak koźlak (standerdmolen) - najstarszy typ wiatraka holenderskiego. Dębowy wiatrak stoi na "kurzej nóżce" i cały domek można przekręcać zgodnie z kierunkiem wiatru. Funkcjonował głównie jako młyn zbożowy gdyż konieczność obracania całego wiatraka do wiatru unimożliwiała podłączenia na stałe innych urządzeń lub pomp wodnych.

2. Wiatrak bębnowy (lub dźwigniowy od kokermolen lub wipmolen) - był XIV-wieczną modyfikacją koźlaka, gdzie nóżkę zastąpiono bębnem lub dźwignią w którym przedłużona, obracająca się oś napędowa mogła napędzać znajdujące się pod wiatrakiem (lub obok) koło wodne służące do przepompowywania wody.wiatrak z glowica

Wiatrak paltrok (paltrokmolen): jest wyjątkową odmianą masywnego wiatraka bębnowego używanym do ciężkich zadań przemysłowych (w Holandii jedynie jako tartaki), obracał się w całości z całą maszynerią do wiatru, na rolkach po fundamencie lub szynach.

3. Wiatrak głowicowy (bovenkruier) - jest dzisiaj najbardziej powszechnym typem holenderskiego wiatraka. To kolejna i najważniejsza modyfikacja wiatraka. Wiatrak ten ma ośmio- lub sześciokątną obudowę, mocnej konstrukcji w której przekręcała się tylko górna głowica wiatraka - jego "czapa". Mechanizm obrotowy zbudowany jest z najtwardszego drewna w Europie; dębu, grabu i bukszpanu. Ten typ wiatraka przyczynił się najefektywniej i w największej mierze do osuszania holenderskich polderów i jednocześnie nadawał się doskonale do wszystkich przemysłowych zastosowań. Istnieje wiele odmian wiatraka głowicowego jak np.:

- wiatrak wieżowy (torenmolen): należy do najstarszych typów wiatraków budowany był z cegły.

- wiatrak balustradowy (stellingmolen): wielopiętrowy wiatrak z cegły, budowany w miastach aby „łapał” wiatr ponad miejską zabudową. Z powodu znacznej wysokości tego wiatraka galeria (balustrada) służy do obracania głowicy ze skrzydłami.

- wiatrak na kopcu (beltmolen): budowany na szczycie kopca, wału lub pagórka z wrotami pod wiatrakiem dla wjazdu wozów z ładunkiem do mielenia. Ten typ wiatraka spełniał podobną funkcję jak wiatrak balustradowy.

- wiatrak polderowy (poldermolen): osuszały poldery poruszając koło wodne lub śrubę Archimedesa.

Węgiel wyparł wiatr

wiatraki w AmeryceWynalazek maszyny parowej w XIX wieku zakończył erę wiatraków w Europie. Natomiast zapotrzebowanie na wiatraki przeniosło się za ocean; do Ameryki. W USA gwałtownie wzrosło wówczas zapotrzebowanie na proste i tanie wiatraki do pompowania wody głębinowej a później także do wytwarzania energii elektrycznej. Między rokiem 1850 i 1970 zainstalowano w USA ponad 6 mln. takich wiatraków.

Powrót do wiatru

Już od początku XX wieku do Europy zaczęły wkraczać wiatraki-turbiny elektryczne. Dzisiaj najwięcej turbin elektrycznych spotkać można w Hiszpanii, Danii, Niemczech i Holandii (głównie w prowincji Flevoland). W Holandii planuje się budowę dużych parków wiatraków w Morzu Północnym, poza horyzontem, ponieważ znaczna część społeczeństwa uważa te wiatraki za przykre „zaśmiecacze” krajobrazu.

Największe skupiska świetnie zachowanych, tradycyjnych wiatraków zwiedzić można (na ogół  za darmo) z zewnątrz a także za niewielką opłatą od wewnątrz (i to nawet w czasie ich pracy) w:

Obecnie pozostało w Holandii jeszcze około 1000 klasycznych wiatraków, świetnie zachowanych, głównie XVII-wiecznych. Większość z nich służy jako mieszkania lub muzea. Swoją roboczą funkcje już straciły.

Oprócz używania siły wiatru do napędzania maszyn przemysłowych może najważniejszą funkcją wiatraków w Holandii było wypompowywanie wody z tego nizinnego, podmokłego kraju. Takie przepompownie wody nazywają Holendrzy gemalen. Dzisiaj gemalen napędzane są motorami dieslowskimi lub elektrycznymi (artykuł  "Holandia istnieje dzięki gemalom")

Etykietowanie: turbiny wiatraki
4 komentarzy

swietnie napisane. tylko dokleic link do molendatabase.nl i jest idealny poradnik dla turysty.

no i jeszcze informacja dla zwiedzajacych Holandie, bo sam musze czesto wyjasniac: jezeli stary wiatrak sie nie kreci, to znaczy, ze nie ma zalozonego plotna i jest nienastawiony na wiatr. bez tego sie nie da. naprawde :)

a fotografujacym polecam taka galerie:
http://photo.net/photodb/folder?folder_i...
zeby zobaczyc na ile sposobow sposobow mozna ten temat zrealizowac

Bardzo interesujacy artykul,zaden informator turystyki nie wysilil sie na tyle by opisac to w taki ciekawy,zachecajacy sposob!
Super!
Kinderdijk jest warte zwiedzenia!

Dobry materiał.Dodam od siebie ,że w obrębie s'Gravenhag rónież zajduje się kilka ciekawych wiatraków(zjeżdżając z N211 obok GAMY jadąc w kierunku Kijduin z lewej strony mijamy jeden z nich-bardzo sympatyczny gospodarz).Corocznie w obrębie s'Gravenhag organizowany jest rajd na orientację.Uczestnicy otrzymują mapki z naniesioną lokalizacją wiatraków,a właściciele obiektów potwierdzają wizytę specjalnym stęplem.Oczywiście wygrywają posiadacze największej liczby potwierdzeń.Pozdrawiam-Jerzy Wawrzyniec

Bardzo ciekawy materiał o wiatrakach. Na terenie dawnych Prus również byli Holendrzy więc również były, i gdzie niegdzie jeszcze są, wiatraki. Polecam moją strone www.mojewendrowki.eu z zakładką Wiatraki.

Dodaj nową odpowiedź

Zawartość pola nie będzie udostępniana publicznie.
Ofert pracy w Holandii
oferty pracy

Z boku widać lepiej