Wiatrakowy słownik

Słowniczek polsko-holenderski nazw używanych przez budowniczych wiatraków w Holandii:

Billen = „ostrzenie” kamienia młyńskiegomechanizm wiatraka holenderskiegoBinnenkruier = wiatrak którego skrzydła kierowane (kruien) są do wiatru z wewnątrz budynku Bovenkruier = wiatrak którego tylko górna część (czapa, głowica) obraca się horyzontalnie Buitenkruier = wiatrak „z ogonkiem” którego skrzydła kierowane (kruien) są do wiatru na wewnątrz budynku Bovenwiel = górne duże koło zębate na osi skrzydeł na którym zamontowany jest hamulec (vang) skrzydeł. Kollergang = w młynie olejowym pionowe, stojące koła młyńskie (kalander) „chodzące” po poziomym kole służące do miażdżenia nasion roślin oleistych. Koningsspil = „oś królewska”, główna pionowa oś napędowa wiatraka Kruien = czynność ustawiania skrzydeł wiatraka według kierunku wiatru. Dosłownie kruien znaczy przemieszczanie dużego ciężaru. W niektórych typach wiatraków przekręcanie skrzydeł odbywało się za pomocą czegoś w rodzaju taczki (ned.: kruiwagen). Typowy holenderski wiatrak jest tzw. buitenkruier (obracanie wiatraka odbywa się na zewnątrz budynku. Są także binnenkruiers (obracanie wewnątrz wiatraka) i zelfkruiers (specjalny mechanizm obraca skrzydła automatycznie do kierunku wiatru). Kruipad = droga lub szyna po której obraca się skrzydła wiatraka do wiatru Kruiwerk = wewnętrzny mechanizm obrotowy wiatraka Ligger = dolny, nieruchomy kamień młyńskibudowa wiatraka koźlakaLoper = górny, obracający się kamień młyński Lier = wciągarka linowa Luiwerk = mechanizm dźwigowy do wciągania worków ziarna na wyższe piętra wiatraka Maalstoel = łożysko i kamienie żarna Middenkruier = typ wiatraka gdzie część budowli wraz ze skrzydłami obraca się do wiatru (wiatraki typu: standerdmolen, wipmolen i spinnenkopmolen) Molen = młyn. Molengang = (lub maalgang) jest to system współpracujących ze sobą wiatraków służących do przepompowywania wody na wyższy poziom. Ponieważ maksymalna wysokość przepompowywania wody przez jeden wiatrak wynosiła 1,5 m to z „głębszych” polderów trzeba było wypompowywać wodę stopniami. Najniższy wiatrak pompował wodę do poziomu „onderboezem” a najwyższy do „ringvaart”. Istniały dwu- i trzystopniowe systemy wiatrakowe (tweegang i driegang) Rosmolen = kierat poruszający żarna Scheprad = koło z czerpakami do przenoszenia wody na wyższy poziom Staart = „ogonek” – belka umocowana w obrotowej czapie wiatraka (bovenkruier) na zewnątrz, sięgająca do ziemi, służąca do przekręcania (kruien) skrzydeł do wiatru Stelling = balustrada, galeria wokół wysokiego wiatraka po której młynarz porusza wiatrakiem (zwane także omloop, zwichtstelling, galerij, gaanderij lub balie). Onderkruier = typ wiatraka gdzie cała budowla wraz ze skrzydłami obraca się do wiatru (wiatraki typu: paltrok) Standaard = „kurza nóżka” na której obraca się ten typ wiatraka (koźlak). Torenkot = obudowana, piramidalna część wiatraka koźlaka. Kot jest flamandzką nazwa szopy, komórki, małego domku, studenckiego pokoju itp. Kotter: kuter rybacki. Vang = konstrukcja hamulca która zaciska się niczym hamulec bębnowy na górnym kole zębatym (zobacz bovenwiel). Vangen = zatrzymać wiatrak Vijzel = śruba Archimedesa, służy do pompowania wody na wyższy poziom Watermolen = młyn napędzany wodą (rzadkość w Holandii) Wieken = skrzydła wiatraka (także cztery w komplecie: gevlucht lub wiekenkruis) Wiekenkruis lub gevlucht = „krzyż skrzydeł” czyli głowica osi na której zamontowane są cztery skrzydła wiatraka. Windmolen = wiatrak (dosłownie: młyn wietrzny). Zelfzwichting = konstrukcja lamelowych drewnianych klapek na skrzydłach wiatraka. Zastąpiły dawniej stosowane żagle i ustawiają się automatycznie dostosowując do siły wiatru. Zwichten = dopasowywać wielkość żagla na skrzydłach do siły wiatru. Mały wiatr: zeil spannen (żagiel wyciągnąć). Duży wiatr: zeil minderen (żagiel zwinąć, skrócić).