Historia cukru

Podobnie jak pomidory - cukier trafił do polskich domów stosunkowo późno bo był bardzo drogi i delektować się  im mogli tylko elity i magnaci. Cukier na każdym polskim stole stanął z nadejściem XX wieku.

Produkcję cukru rozpoczęto w zamierzchłych wiekach z trzciny cukrowej w Indiach - rośliny pochodzącej prawdopodobnie z regionu Indonezji. Poprzez Indie trudna technologia produkcji cukru trafiła do krajów arabskich. We wczesnym średniowieczu egipscy kalifowie imponowali gościom figurami i modelami z.. cukru. Bo właśnie budowanie modeli pałaców, świątyń i figur było najbardziej ulubionym przeznaczeniem cukru w arabskim świecie. Do dzisiaj pozostały nam z tego wielkanocne baranki z cukru, arabski marcepan i chałwa i Adam Małysz.

Krzyżowcy pierwsi posmakowali cukier w Jerozolimie a później weneccy kupcy rozpoczęli europejski handel cukrem z Arabii. Europejski klimat nie pozwala na uprawę trzciny cukrowej więc cukier był nadal bardzo luksusowym i drogim produktem dostępnym tylko dla monarchów a mniej zamożni musieli zadowalać się miodem i słodkimi owocami jak winogrona, rodzynki, suszone daktyle i figi - choć i te słodycze nie na każdą były kieszeń.

Tam gdzie jest pieniądz do zarobienia - tam są Holendrzy. Klimat Centralnej i Południowej Ameryki świetnie sprzyjał uprawie trzciny cukrowej więc kolonizacja tego regionu od Kuby po Brazylię jest ściśle z cukrem związana. Przez wieki powstało wiele holenderskich fortun na plantacjach trzciny i handlu niewolnikami niezbędnymi do pracochłonnej uprawy i produkcji cukru. Najsłynniejszym Holendrem który zbił fortunę na cukrze był książę Johan Maurits (1604-1679) zwany "Brazylijczykiem" dzięki któremu zawdzięczamy dzisiaj jedno z najpiękniejszych muzeów w Holandii.

Monarchowie XIV-wiecznej Europy w ślad arabskich kalifów także szpanowali cukrowymi statuami i cukier podawano w szpitalach chorym na wzmocnienie.

W XVIII wieku popyt na cukier w Europie szybko wzrastał wraz z szybkim wzrostem miast i rozpowszechnianiem się kawy i herbaty. Cukier daje kawie i herbacie znacznie większe walory smakowe jako, że sam w sobie oprócz słodyczy smaku nie ma. W XIX wieku produkcja cukru w Ameryce osiągnęła swój najwyższy poziom ale także w tym okresie handel niewolnikami i samo niewolnictwo stawało się coraz trudniejsze do zaakceptowania w cywilizowanym świecie. Holenderscy kupcy i biznesmeni w poszukiwaniu nowych możliwości wrócili z trzcina cukrową tam skąd ona pierwotnie pochodziła - do Indonezji czyli wówczas holenderskiej kolonii zwanej Holenderskimi Indiami. Według ówczesnego, kolonialnego prawa z 1830 roku, Indonezyjscy chłopi zobowiązani byli część swoich upraw (herbata, kawa i trzcina cukrowa) a także część swojej pracy bezpłatnie oddawać Holandii czyli odpracowywać rodzaj pańszczyzny.

XIX-wieczny okres europejskiej industrializacji to okres szybkiego rozwoju miast gdzie nową klasą robotnicza trzeba było nakarmić. W tym czasie opanowano już produkcję cukru z buraków cukrowych i dobrze rafinowany cukier jest identyczny niezależnie czy jest produkowany z buraków, trzciny lub palm. Do stosunkowo niedawna cukier sprzedawany był w tzw. "głowach cukru" czyli bryłach cukru o stożkowej formie o wadze kilku kilogramów (w Holandii 5 kg). Do potrzeb domowych rozbijało się go w moździerzu. W miarę wzrostu miast nadal rośnie w świecie spożycie cukru.

Cukier ma wysoką wydajność kaloryczną w tym sensie, że z jednego hektara buraków cukrowych otrzymuje się trzy razy więcej kalorii niż z jednego hektara pszenicy.

Oprócz tego cukier świetnie się przechowuje i łatwo transportuje. Te praktyczne zalety cukru pozwalały łatwiej nakarmić robotników którzy na dobrze posłodzonej szklance herbatce zdolni byli pracować kilka godzin.  Cukier nie ma żadnych wartości odżywczych; żadnych minerałów i białka. W XIX-wiecznej Europie proletariat uważał cukier za krzepiące lekarstwo.  W tym czasie także zaczęto postrzegać cukier jako strategiczny produkt spożywczy i każde państwo budowało swoje własne spółki cukrowe.

W latach osiemdziesiątych XX wieku światowe ceny cukru drastycznie spadły ale UE dało producentom buraków cukrowych gwarancję cenowe aby utrzymać własne cukrownie i nie być zależnym od tak strategicznie ważnego produktu od zagranicy.

Niepostrzeżenie cukier - który był kiedyś dobry jak lekarstwo - w ciągu stu lat stał się jednym z największych zagrożeń i utrapień zdrowotnych naszych czasów.

• Pod koniec XIX wieku na świecie spożywano 1 kilogram cukru na osobę rocznie.
• W roku 1910 było to już 9 kilogramów.
• W roku 2005 spożywaliśmy w świecie  25,5 kg cukru.
• W Polsce spożycie cukru wynosi ok. 42 kg na mieszkańca czyli trochę więcej niż wynosi średnia dla UE (39 kg).