Holenderski charakter

I. Walka z żywiołem formowała społeczny (sociaal) charakter Holendra. Jego wieczna walka z wodą. Walka trwająca już co najmniej dwa tysiące lat. Początkowo stawiano domy na tzw. terpach czyli usypanych wzgórzach gwarantujących bezpieczeństwo w razie wysokiego stanu wód lub sztormów. Z czasem chłopi wspólnymi siłami łączyli terpy w system wałów odgradzając swoje pola i posiadłości od żywiołu. Skuteczna walka z wodą zalewającą pola, farmy i miasta zmuszała do kolektywnego współdziałania. W pojedynkę człowiek nie dałby rady osuszyć polderu lub ochronić swój dobytek przed powodzią.

Gdy, dla przykładu, francuski lub polski chłop, po znojnej robocie na roli, zasiadał do posiłku i popijał winem lub gorzałką wówczas to chłop holenderski szedł z sąsiadami umacniać wały i kopać rowy. Do dzisiaj dnia Holender spędzi chętniej wolny czas przy pracy niż na hulance.

Tylko wraz z całą gminą można było usypać wały, budować groble i zakładać melioracje. Do dzisiaj chętnie używa się powiedzenia „wszystkie nosy skierowane były w jedną stronę”. Może to brzmi paradoksalnie, ale właśnie to społeczeństwo jest znacznie bardziej komunistyczne w swej naturze niż kiedykolwiek byli Polacy lub Rosjanie.

II. Dyscyplina na morzu

Nie mieliłyby Holendrzy tak wielkich sukcesów w światowym handlu, na wszystkich morzach świata, w XVII wieku gdyby nie ich kolektywna współpraca. Może nie jeden z czytelników widział lub nawet zwiedził replikę żaglowca „Amsterdam” lub „Batavia”. Tysiące takich żaglowców przemierzało bezkres oceanów w poszukiwaniu dobrych interesów. Rejsy trwały miesiące a nawet lata. Żaglowce miały około 35 m długości i 5 m szerokości. Na tej powierzchni mieszkało 200 do 300 ludzi. Te warunki wymagały olbrzymiej dyscypliny. Załoga musiała żyć w zgodzie i konflikty rozwiązywać pokojowo.

III. Wszyscy są mieszczanami

Już 400 lat temu połowa Holendrów mieszkała w miastach. Zamożny i protestancki  mieszczanin zdominował charakter tego narodu. Ta często jeszcze średniowieczna zabudowa holenderskich miast świetnie się do dzisiaj zachowała i można je podziwiać w naturze tak samo jak na obrazach starych mistrzów.  Miasteczka otoczone fosą i wałem. Zwarta zabudowa na ograniczonym do minimum obszarze. W takim mieście mieszkało tysiące ludzi; dom przyklejony do domu, okna w okna, drzwi w drzwi. Zero prywatności. Każdy wie wszystko o swoim sąsiedzie. Oczy sąsiadki są wszędzie. Te warunki zmusiły ten naród do wytworzenia sobie takich norm obycia z otoczeniem aby dało się żyć w miarę bezkonfliktowo i z zachowaniem minimum prywatności. Właśnie aby zachować to minimum prywatności większość kontaktów międzyludzkich odbywa się poza domem; w pubie, w klubie, w kościele i w pracy. Progu holenderskiego domu nie przekracza się tak łatwo jak progu polskiego domu. Życie prywatne jest skrzętnie chronione i choć w oknach nie ma firanek, aby każdy mógł zajrzeć do środka – bo w końcu „Bóg i tak widzi wszystko” - to tak naprawdę nie zobaczysz nic. Nic więcej niż to co ma być pokazane.

Ten mieszczański charakter Holendrów (i innych mieszczańskich narodów) powoduje, że tak dużą wagę ma pojęcie „Wolność” (Vrijheid, Freedom, Liberté) które ma dla holenderskiego mieszczanina zdecydowanie inne znaczenie niż dla polskiego sarmaty. My przez wieki żyliśmy na polach i nie po nic nazywamy się Polanie lub Polacy. My swojej osobistej wolności nie musieliśmy tak mocno chronić. Nikt nam jej nie zakłócał, chyba, że byli to Tatarzy lub Kozacy. Dla naszych przodków wolnością było to co już 300 lat temu krytykował Jan Pasek "Tknąć się śmieli okrutnicy, liberum veto, tej to wolności źrenicy" - o sarmackiej naturze która nadal w nas tkwi i określa nasz charakter narodowy.

• Zobacz także: „Holandia na zebraniu”