Wielkanoc - Pasen

Wśród narodów germańskich czczono na wiosnę boginię życia i płodności Ostarę, stąd też w języku niemieckim Wielkanoc zwie się Ostern a w angielskim Easter.

Zajączki i jajka są także pogańskimi symbolami. Zając symbolizuje Ziemię a jajko jest symbolem nowego życia. Dla przykładu Niemcy i Czesi wieszają jajka na drzewach co pochodziłoby od starogermańskiego kultu drzewa. Śmigus-dyngus jest z kolei starosłowiańskim obyczajem pochodzącym jeszcze z pogańskich czasów.

Żydzi czczą od kilku tysięcy lat w tych dniach swoje święto Pascha na upamiętnienie ich wyjścia z Egiptu. Pasha znaczy dosłownie „przejście, ominięcie” i trafiło też do języka holenderskiego w formie Pasen jako Wielkanoc.

Tak w Holandii jak i w Polsce Żydzi przez wieki żyli wśród nas i przejedliśmy z ich kultury, języka, obrzędówi kuchni więcej niż nam się wydaje. Żydowskie święto Pesach - Pascha - przypada także na wiosnę, od 15-go dnia nisan (marzec - kwiecień) i trwa osiem dni. Tradycyjnie spożywa sie symboliczne potrawy.

Tradycja Paschy wiąże się z wyzwoleniem Żydów z egipskiej niewoli i jest obłożona rygorami koszerności, a cały dom jest dokładnie myty i czyszczony, aby usunąć wszystko co stare i nieświeże (skąd my to znamy?). Jedzone są też jajka na twardo. Jedynym pieczywem dozwolonym w czasie trwania Paschy jest maca, symbolizująca podpłomyki pieczone naprędce podczas wyjścia z niewoli egipskiej, gdyż brak czasu nie pozwalał na zakwaszanie chleba.

Można powiedzieć, że Żydzi musieli szybko umykać z Egiptu i nie mieli czasu na gotowanie, więc na droge zabrali suchary i jajka na twardo.

Przaśne ciasto na macę cienko wałkowano, a potem żelaznym radełkiem lekko je dziurawiono, aby nie wydymało się w piecu. Macą chętnie częstowano sąsiadów - katolików a żydowscy chłopcy przynosili ją do szkoły i częstowali kolegów w klasie. Maca trafiła do polskiego jadłospisu i jeszcze ja pamiętam, że w każdym sklepie spożywczym sprzedawano paczki macy, które chętnie jadłem; kruche ciasto jadło się jak chipsy.

Ale wróćmy do początków chrześcijańskiej Wielkiej Nocy. W roku 313 Rzym oficjalnie przejął chrześcijaństwo czego logiczną konsekwencją było odcięcie się od żydowskiej Paschy, choć nie wszyscy biskupi byli zgodni co do daty i obrządku. Żydowska Pascha nie musi wypadać w niedzielę. Na konsylium nicejskim w roku 325 ustanowiono więc skomplikowaną datę obchodzenia Wielkiej Nocy:

• w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca , nie wcześniej niż 22 marca i nie później niż 25 kwietnia.

Renesansowy papież Grzegorz XIII zreformował mocno już wówczas przestarzały kalendarz juliański (wprowadzony w roku 45 p.n.e. przez Juliusza Cezara) i wprowadził w roku 1582 swój własny kalendarz gregoriański - który używamy do dzisiaj. Kościoły wschodnie pozostały przy kalendarzu juliańskim i dlatego Wielkanoc do dzisiaj świętujemy oddzielnie. W wielu słowiańskich językach Wielka Noc nazywa się też dla odmiany Wielkim Dniem.

Dzisiaj Wielkanoc (ned. Pasen) jest już dla większości Holendrów świętem świeckim, okazją do krótkich wakacji, wypadów za miasto, odwiedzenia centrów handlowych lub salonów samochodowych. Wizyta w kościele nie jest opcją.